← मागे

स्वामी

रणजित देसाई · ऐतिहासिक कादंबरी

पानिपतच्या पराभवानंतर अवघ्या सोळाव्या वर्षी पेशवा झालेल्या थोरल्या माधवरावांची कथा — कर्तव्य, घरातला संघर्ष आणि रमाबाईंसोबतचं हळवं नातं.

पुस्तक कशाबद्दल?

पानिपतानंतर मराठेशाही खचली होती. तरुण माधवराव पेशवे झाले आणि त्यांच्यासमोर बाहेरचे शत्रू आणि घरातले — विशेषतः काका राघोबादादा — असे दोन्ही प्रकारचे आव्हानं उभी राहिली.

राज्यकारभार कठोरपणे सांभाळणारा 'स्वामी' आणि पत्नी रमाबाईंपाशी मोकळा होणारा माणूस — दोन्ही रूपं कादंबरीत येतात. क्षयरोगाने अकाली आलेला शेवट वाचकाला हेलावून टाकतो.

का वाचावं?

इतिहासाची पुस्तकं तारखा सांगतात; 'स्वामी' त्या काळातल्या माणसांची मनं दाखवते. कर्तव्य आणि नाती यांच्यात ओढल्या गेलेल्या माणसाची ही गोष्ट आजही जवळची वाटते.

या कादंबरीला साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला; त्यावर दूरदर्शन मालिकाही झाली.

वाचून झाल्यावर

पुण्याजवळच्या थेऊरला जा — तिथे चिंतामणी गणपतीचं मंदिर आहे आणि माधवरावांच्या अखेरच्या दिवसांच्या आठवणी तिथे जोडलेल्या आहेत. रमाबाईंचं वृंदावनही तिथेच आहे.

कोणासाठी

चौदा वर्षांपुढे