← मागे

सण-उत्सव (२२)

  • गुढीपाडवा चैत्र शुद्ध प्रतिपदा (मार्च-एप्रिल)
    मराठी नववर्षाचा पहिला दिवस — दारात उंच गुढी, अंगणात रांगोळी आणि कडुनिंबाची कडू-गोड चटणी.
  • अक्षय्य तृतीया वैशाख शुद्ध तृतीया (एप्रिल-मे)
    कधीही क्षय न होणारा — 'अक्षय' — शुभ दिवस. आंब्यांचा मोसम, चैत्रगौरीची सांगता आणि पाण्याच्या माठाचं दान.
  • वटपौर्णिमा ज्येष्ठ पौर्णिमा (जून)
    सावित्रीच्या निष्ठेची आठवण — वडाची पूजा, सात फेरे आणि जन्मोजन्मीच्या साथीची प्रार्थना.
  • आषाढी एकादशी आणि वारी आषाढ शुद्ध एकादशी (जून-जुलै)
    आळंदी-देहूहून पंढरपूरपर्यंत लाखो वारकऱ्यांची पायी वारी — टाळ-मृदंग, अभंग आणि 'ज्ञानोबा-माउली-तुकाराम'चा गजर.
  • नागपंचमी श्रावण शुद्ध पंचमी (जुलै-ऑगस्ट)
    श्रावणातला पहिला सण — नागदेवतेची पूजा, उंच झोके, फुगड्या आणि नागपंचमीची गाणी.
  • नारळी पौर्णिमा आणि रक्षाबंधन श्रावण पौर्णिमा (ऑगस्ट)
    कोळी बांधव समुद्राला नारळ अर्पण करतात, आणि घराघरात बहीण भावाला राखी बांधते.
  • गोकुळाष्टमी आणि दहीहंडी श्रावण वद्य अष्टमी (ऑगस्ट-सप्टेंबर)
    मध्यरात्री कृष्णजन्म, दुसऱ्या दिवशी गोपाळकाला — आणि 'गोविंदा आला रे आला'च्या गजरात मानवी मनोऱ्यांनी फुटणारी दहीहंडी.
  • बैलपोळा श्रावण अमावस्या (काही भागांत भाद्रपदात)
    शेतकऱ्याच्या खऱ्या सोबत्याचा — बैलाचा — सन्मान. आंघोळ, झूल, रंगवलेली शिंगं आणि पुरणपोळीचा घास.
  • गणेशोत्सव भाद्रपद शुद्ध चतुर्थी ते अनंत चतुर्दशी (ऑगस्ट-सप्टेंबर)
    महाराष्ट्राचा सगळ्यात लाडका उत्सव — बाप्पाचं आगमन, मोदक, आरत्या, ढोल-ताशे आणि 'पुढच्या वर्षी लवकर या!'
  • नवरात्र आणि दसरा आश्विन शुद्ध प्रतिपदा ते दशमी (सप्टेंबर-ऑक्टोबर)
    नऊ रात्री देवीची उपासना — घटस्थापना, भोंडला, गरबा — आणि दहाव्या दिवशी सोनं लुटण्याचा, सीमोल्लंघनाचा दसरा.
  • कोजागिरी पौर्णिमा आश्विन पौर्णिमा (ऑक्टोबर)
    वर्षातलं सगळ्यात तेजस्वी चांदणं, आटवलेलं मसाला दूध आणि रात्रभर गप्पा — 'को जागर्ति?'
  • दिवाळी आश्विन वद्य द्वादशी ते कार्तिक शुद्ध द्वितीया (ऑक्टोबर-नोव्हेंबर)
    सणांचा राजा — पणत्या, आकाशकंदील, किल्ले, फराळ, अभ्यंगस्नान, दिवाळी अंक आणि भाऊबीज.
  • तुळशीचे लग्न कार्तिक शुद्ध द्वादशी ते पौर्णिमा (नोव्हेंबर)
    अंगणातल्या तुळशीचं श्रीकृष्णाशी लग्न — उसाचा मांडव, आवळे-चिंचा, मंगलाष्टकं आणि अक्षता. आणि मग लग्नसराई सुरू!
  • मकर संक्रांत १४ किंवा १५ जानेवारी (सूर्य मकर राशीत प्रवेश करतो तो दिवस)
    तिळगूळ घ्या, गोड गोड बोला! भोगी, सुगड पूजा, हलव्याचे दागिने, पतंग आणि रथसप्तमीपर्यंत हळदीकुंकू.
  • होळी आणि रंगपंचमी फाल्गुन पौर्णिमा (होळी), फाल्गुन वद्य पंचमी (रंगपंचमी) — मार्च
    होळी पेटवून वाईटाचं दहन, पुरणपोळीचा नैवेद्य, कोकणातला शिमगा, आणि रंगांची उधळण.
  • शिवजयंती १९ फेब्रुवारी (तसेच तिथीनुसार फाल्गुन वद्य तृतीया)
    छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जन्मोत्सव — शिवनेरीवर सोहळा, पालख्या, पोवाडे, मिरवणुका आणि गडकिल्ल्यांची स्वच्छता.
  • चैत्रगौर चैत्र शुद्ध तृतीया ते अक्षय तृतीया (मार्च-एप्रिल)
    माहेरी आलेल्या गौरीचा महिनाभराचा पाहुणचार — झोपाळ्यावरची गौर, चैत्रांगण, आंबेडाळ, पन्हं आणि हळदीकुंकवाची लगबग.
  • रामनवमी आणि हनुमान जयंती चैत्र शुद्ध नवमी (रामनवमी) आणि चैत्र पौर्णिमा (हनुमान जयंती)
    भर दुपारी बारा वाजता राम जन्माचा पाळणा आणि सुंठवड्याचा प्रसाद; सहा दिवसांनी पहाटे सूर्योदयाला मारुतीचा जन्मोत्सव.
  • गुरुपौर्णिमा आषाढ पौर्णिमा (जुलै)
    महर्षी व्यासांच्या स्मरणार्थ 'व्यासपौर्णिमा' — आई-वडील, शिक्षक आणि आयुष्यात मार्ग दाखवणाऱ्या प्रत्येक गुरूला वंदन करण्याचा दिवस.
  • हरतालिका आणि गौरी आगमन भाद्रपद शुद्ध तृतीया (हरतालिका); गणेश चतुर्थीनंतर अनुराधा नक्षत्रावर गौरी आगमन (ऑगस्ट-सप्टेंबर)
    गणपतीच्या आदल्या दिवशी हरतालिकेचा उपवास आणि जागरण; मग गणपतीसोबत माहेरी येणाऱ्या ज्येष्ठा-कनिष्ठा गौरींचा तीन दिवसांचा सोहळा.
  • महाशिवरात्री माघ वद्य चतुर्दशी (फेब्रुवारी-मार्च)
    भगवान शिवाची महारात्र — उपवास, बेलपत्र, 'ॐ नमः शिवाय'चा जप, रात्रभर जागरण आणि ज्योतिर्लिंगांवर भाविकांची गर्दी.
  • महाराष्ट्र दिन १ मे
    १ मे १९६० — मराठी भाषिकांचं राज्य जन्माला आलं. संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीतल्या हुतात्म्यांना अभिवादन आणि मराठी अभिमानाचा दिवस.