← मागे

मराठी म्हणी आणि त्यांचे अर्थ (१७४ म्हणी)

  1. नाचता येईना अंगण वाकडे — स्वतःची कमतरता लपवण्यासाठी दुसऱ्या गोष्टीला दोष देणे.
  2. आपला हात जगन्नाथ — आपल्या हातात असेल तेव्हा मनाप्रमाणे घेणे.
  3. उथळ पाण्याला खळखळाट फार — कमी ज्ञान असलेला माणूस जास्त बडबड करतो.
  4. कामापुरता मामा — काम असेपर्यंत गोड बोलणे, नंतर ओळखही न दाखवणे.
  5. गर्वाचे घर खाली — गर्व करणाऱ्याचा शेवटी पराभव होतो.
  6. दुरून डोंगर साजरे — दुरून गोष्टी छान दिसतात; जवळ गेल्यावर खरे रूप कळते.
  7. अति तेथे माती — कोणतीही गोष्ट अति केली की नुकसानच होते.
  8. थेंबे थेंबे तळे साचे — थोडं थोडं जमवत गेलं की मोठा साठा होतो.
  9. खाण तशी माती — आई-वडिलांसारखेच मुलांचे गुण.
  10. असतील शिते तर जमतील भुते — जिथे फायदा, तिथे लोक गोळा होतात.
  11. बळी तो कान पिळी — शक्तिमानाचेच चालते.
  12. आयत्या बिळात नागोबा — दुसऱ्याच्या कष्टाचा आयता फायदा घेणे.
  13. एक ना धड भाराभर चिंध्या — खूप कामे हाती घेऊन एकही नीट पूर्ण न करणे.
  14. पळसाला पाने तीनच — कुठेही जा, परिस्थिती सारखीच.
  15. कोळसा उगाळावा तितका काळाच — वाईट गोष्ट उगाळत बसल्याने वाईटच वाढते.
  16. गाढवाला गुळाची चव काय — ज्याला किंमत नाही, त्याला चांगल्या गोष्टीचे महत्त्व कळत नाही.
  17. हातच्या काकणाला आरसा कशाला — स्पष्ट गोष्टीला पुराव्याची गरज नसते.
  18. पालथ्या घड्यावर पाणी — कितीही सांगितले तरी काही उपयोग न होणे.
  19. बोलाचीच कढी बोलाचाच भात — नुसत्या गप्पा, प्रत्यक्ष काहीच नाही.
  20. घरोघरी मातीच्याच चुली — सगळ्यांच्या घरी थोड्याफार सारख्याच अडचणी.
  21. ज्याची खावी पोळी त्याची वाजवावी टाळी — ज्याच्याकडून फायदा, त्याचीच स्तुती करणे.
  22. तहान लागल्यावर विहीर खणणे — वेळ आल्यावर धावपळ करणे; आधी तयारी न करणे.
  23. चोराच्या मनात चांदणे — चूक करणारा सतत घाबरलेला असतो.
  24. नाव सोनूबाई हाती कथलाचा वाळा — नाव मोठे, पण प्रत्यक्षात काहीच नाही.
  25. अडला हरी गाढवाचे पाय धरी — गरज पडली की मोठ्यालाही लहानाची मदत घ्यावी लागते.
  26. अंथरूण पाहून पाय पसरावे — आपल्या ऐपतीनुसार खर्च करावा.
  27. आधी पोटोबा मग विठोबा — आधी पोटाची सोय, मग बाकीच्या गोष्टी.
  28. इकडे आड तिकडे विहीर — दोन्ही बाजूंनी अडचण.
  29. ऊस गोड लागला म्हणून मुळासकट खाऊ नये — कोणाच्या चांगुलपणाचा गैरफायदा घेऊ नये.
  30. एका हाताने टाळी वाजत नाही — भांडणात दोन्ही बाजू जबाबदार असतात.
  31. करावे तसे भरावे — जशी कृती, तसे फळ.
  32. गरज सरो वैद्य मरो — काम झाल्यावर उपकार करणाऱ्याला विसरणे.
  33. घरचा भेदी लंका दाही — घरातलाच फितूर मोठे नुकसान करतो.
  34. झाकली मूठ सव्वा लाखाची — गोष्ट गुपित ठेवली तर मान राहतो.
  35. दगडापेक्षा वीट मऊ — दोन वाईटांतून कमी वाईट निवडणे.
  36. नावडतीचे मीठ अळणी — न आवडणाऱ्या व्यक्तीचे चांगले कामही वाईट वाटते.
  37. पी हळद आणि हो गोरी — लगेच परिणाम मिळावा अशी घाई करणे.
  38. बडा घर पोकळ वासा — दिसायला मोठे, पण आत काहीच नाही.
  39. बैल गेला आणि झोपा केला — वेळ निघून गेल्यावर उपाय करणे.
  40. भित्या पाठी ब्रह्मराक्षस — घाबरणाऱ्याला सगळीकडे भीती दिसते.
  41. मनात मांडे पदरी धोंडे — कल्पनेत मोठे बेत, प्रत्यक्षात काहीच नाही.
  42. रात्र थोडी सोंगे फार — वेळ कमी, कामे जास्त.
  43. लेकी बोले सुने लागे — एकाला उद्देशून बोलणे, पण दुसऱ्याला सुनावणे.
  44. शहाण्याला शब्दाचा मार — समजूतदाराला एक शब्दही पुरेसा असतो.
  45. सुंठीवाचून खोकला गेला — काहीही न करता संकट आपोआप टळले.
  46. हत्ती गेला शेपूट राहिले — मोठे काम झाले, थोडेसेच उरले.
  47. वासरात लंगडी गाय शहाणी — अडाण्यांमध्ये थोडे जाणणाराही शहाणा ठरतो.
  48. दिव्याखाली अंधार — जिथे अपेक्षा, तिथेच उणीव.
  49. देव तारी त्याला कोण मारी — देवाचे रक्षण असेल तर कोणी काही बिघडवू शकत नाही.
  50. नाकापेक्षा मोती जड — मुख्य गोष्टीपेक्षा दुय्यम गोष्ट मोठी होणे.
  51. पुढच्यास ठेच मागचा शहाणा — दुसऱ्याच्या अनुभवातून शिकावे.
  52. शितावरून भाताची परीक्षा — थोड्याशा नमुन्यावरून संपूर्ण गोष्टीचा अंदाज.
  53. आंधळं दळतं कुत्रं पीठ खातं — एकाचे कष्ट, दुसऱ्याचा फायदा.
  54. उंटावरून शेळ्या हाकणे — दूर राहून काम केल्याचा आव आणणे.
  55. हसतील त्याचे दात दिसतील — लोकांच्या हसण्याची पर्वा न करता योग्य ते करावे.
  56. कोल्हा काकडीला राजी — लहान माणूस लहानशा गोष्टीतही खूश होतो.
  57. चिंती परा ते येई घरा — दुसऱ्याचे वाईट चिंतले तर ते आपल्यावरच येते.
  58. उचलली जीभ लावली टाळ्याला — विचार न करता बोलून टाकणे.
  59. अति शहाणा त्याचा बैल रिकामा — जास्त शहाणपणा केला की हातचं कामही जातं.
  60. आपण हसे लोकाला शेंबूड आपल्या नाकाला — दुसऱ्याच्या दोषांवर हसणाऱ्याकडेच तोच दोष असतो.
  61. आयजीच्या जिवावर बायजी उदार — दुसऱ्याच्या पैशावर स्वतः उदारपणा दाखवणे.
  62. उतावळा नवरा गुडघ्याला बाशिंग — एखाद्या गोष्टीसाठी अति घाई करणे.
  63. कधी गाडीवर नाव कधी नावेवर गाडी — परिस्थिती बदलत असते; कधी आपण मदत करतो, कधी आपल्याला मदत लागते.
  64. कर नाही त्याला डर कशाला — चूकच केली नसेल तर भीती बाळगण्याचं कारण नाही.
  65. काखेत कळसा गावाला वळसा — जवळ असलेली वस्तू सगळीकडे शोधत फिरणे.
  66. खायला काळ भुईला भार — काहीच उपयोग नसलेला, फक्त खाणारा माणूस.
  67. गोगलगाय आणि पोटात पाय — वरून साधा-भोळा दिसणारा, पण आतून कपटी.
  68. चोराच्या उलट्या बोंबा — दोषी माणसानेच उलट इतरांवर आरोप करणे.
  69. जित्याची खोड मेल्याशिवाय जात नाही — मुरलेली सवय सहजासहजी सुटत नाही.
  70. दुधाने तोंड भाजले की ताकही फुंकून प्यावे — एकदा फटका बसला की माणूस प्रत्येक गोष्टीत सावध होतो.
  71. नकटीच्या लग्नाला सतराशे विघ्ने — आधीच अडचण, त्यात आणखी अडचणींची भर.
  72. नाव मोठं लक्षण खोटं — नावलौकिक मोठा, पण प्रत्यक्ष गुण कमी.
  73. पाण्यात राहून माशाशी वैर — ज्यांच्यामध्ये राहायचं, त्यांच्याशीच शत्रुत्व करणे.
  74. बाप तसा बेटा — मुलगा वडिलांसारखाच निघतो.
  75. बुडत्याला काडीचा आधार — संकटात छोटीशी मदतही मोठी वाटते.
  76. भीक नको पण कुत्रा आवर — मदत नको, फक्त त्रास थांबव.
  77. मऊ लागले म्हणून कोपराने खणू नये — कोणाच्या चांगुलपणाचा गैरफायदा घेऊ नये.
  78. मनी वसे ते स्वप्नी दिसे — मनात सतत जे असतं, तेच स्वप्नात दिसतं.
  79. यथा राजा तथा प्रजा — नेता जसा, तसे त्याचे अनुयायी.
  80. लहान तोंडी मोठा घास — आपल्या योग्यतेपेक्षा मोठं बोलणे.
  81. वरातीमागून घोडे — वेळ निघून गेल्यावर केलेली तयारी.
  82. शेरास सव्वाशेर — एकापेक्षा दुसरा वरचढ भेटतोच.
  83. रात्रभर रामायण सकाळी सीता रामाची कोण — सगळं ऐकूनही काहीच न समजणे.
  84. हजीर तो वजीर — जो वेळेवर हजर असतो, त्यालाच संधी मिळते.
  85. गरजवंताला अक्कल नसते — गरजू माणूस अडचणीत कोणत्याही अटी मान्य करतो.
  86. जळत घर भाड्याने कोण घेणार — संकटात सापडलेलं काम कोणी स्वीकारत नाही.
  87. दैव देते आणि कर्म नेते — नशिबाने मिळालेलं वाईट कर्मामुळे गमावणे.
  88. अंगापेक्षा बोंगा मोठा — मुख्य गोष्टीपेक्षा दिखावा मोठा.
  89. अक्कल नाही काडीची नाव सहस्रबुद्धे — नाव मोठं, पण बुद्धी शून्य.
  90. असंगाशी संग प्राणाशी गाठ — वाईट माणसाच्या संगतीने मोठं संकट ओढवतं.
  91. उंदराला मांजर साक्ष — पक्षपाती, विश्वास न ठेवण्यासारखा साक्षीदार.
  92. ओठात एक पोटात एक — बोलणं एक, मनात दुसरंच — दुटप्पीपणा.
  93. कावळा बसायला आणि फांदी तुटायला एकच गाठ — योगायोगाने निरपराध माणसावर दोष येणे.
  94. खाई त्याला खवखवे — ज्याने चूक केली, तोच अस्वस्थ होतो.
  95. गर्जेल तो पडेल काय — नुसता आरडाओरडा करणारा प्रत्यक्ष काही करत नाही.
  96. गुरुची विद्या गुरूला फळली — ज्याने शिकवलं, त्याच्यावरच ती विद्या उलटली.
  97. घरचे झाले थोडे व्याह्याने धाडले घोडे — आधीच अडचण, त्यात पाहुण्यांची भर.
  98. तेल गेले, तूप गेले हाती धुपाटणे आले — दोन्हीकडून नुकसान, हातात काहीच उरले नाही.
  99. देश तसा वेश — परिस्थितीप्रमाणे वागावं.
  100. हपापाचा माल गपापा — फुकटात मिळालेलं पटकन संपतं.
  101. काळ आला होता पण वेळ आली नव्हती — मोठ्या संकटातून थोडक्यात बचावणे.
  102. आपलेच दात आपलेच ओठ — आपल्याच माणसाने चूक केली तर काय करावं ते सुचत नाही.
  103. दिसतं तसं नसतं म्हणून जग फसतं — वरवरच्या रूपावर विश्वास ठेवू नये.
  104. सगळं मुसळ केरात — सगळी मेहनत एका चुकीने वाया जाणे.
  105. आलिया भोगासी असावे सादर — जे वाट्याला आलं, ते धैर्याने स्वीकारावं.
  106. जशी देणावळ तशी धुणावळ — जसा मोबदला, तसं काम.
  107. ताकापुरते रामायण — काम असेपर्यंतच गोड बोलणे.
  108. दाम करी काम — पैशाने कामं होतात.
  109. आपला तो बाब्या दुसऱ्याचं ते कार्टं — आपल्या माणसाचे दोष न दिसणे, दुसऱ्याचे मात्र मोठे दिसणे.
  110. इच्छा तेथे मार्ग — मनापासून इच्छा असेल तर मार्ग सापडतोच.
  111. उडाला तर कावळा बुडाला तर बेडूक — दोन्ही बाजूंनी बरोबर ठरेल असं मोघम बोलणे.
  112. एकाच माळेचे मणी — सगळे सारखेच (बहुधा वाईट अर्थाने).
  113. कोंबडं झाकलं म्हणून उजाडायचं राहत नाही — सत्य लपवलं तरी लपत नाही; होणारी गोष्ट होतेच.
  114. गाढवापुढे वाचली गीता — ज्याला समजत नाही, त्याला उपदेश करणे व्यर्थ.
  115. चार दिवस सासूचे चार दिवस सुनेचे — वेळ बदलते; प्रत्येकाला कधी ना कधी संधी मिळते.
  116. जसा भाव तसा देव — जशी भावना, तसे फळ.
  117. जे न देखे रवी ते देखे कवी — कवीची कल्पना सूर्यालाही न दिसणाऱ्या जागी पोचते.
  118. ठेविले अनंते तैसेचि राहावे — मिळालेल्या परिस्थितीत समाधानाने राहावे.
  119. तळे राखील तो पाणी चाखील — ज्याच्या हाती कारभार, तो थोडा फायदा घेतोच.
  120. दे रे हरी पलंगावरी — काहीही कष्ट न करता सगळं आयतं मिळावं ही अपेक्षा.
  121. दुष्काळात तेरावा महिना — आधीच संकट, त्यात आणखी भर.
  122. न कर्त्याचा वार शनिवार — काम न करणाऱ्याला काही ना काही निमित्त सापडतेच.
  123. अति झाले आणि हसू आले — एखादी गोष्ट फारच ताणली की ती हास्यास्पद होते.
  124. हातचे सोडून पळत्याच्या पाठी लागू नये — मिळालेलं सोडून अनिश्चित गोष्टीच्या मागे धावू नये.
  125. बुडत्याचा पाय खोलात — वाईट वेळ आली की सगळं उलटंच घडतं.
  126. मुंगी होऊन साखर खावी — नम्रपणे, लहान होऊन राहिल्यानेच गोडी मिळते.
  127. येरे माझ्या मागल्या कण्या चांगल्या — कितीही सांगितलं तरी पुन्हा पहिल्यासारखंच वागणे.
  128. रोज मरे त्याला कोण रडे — नेहमीच्या तक्रारीकडे शेवटी कोणी लक्ष देत नाही.
  129. वड्याचे तेल वांग्यावर — एकाचा राग दुसऱ्यावर काढणे.
  130. शहाण्याने कोर्टाची पायरी चढू नये — भांडण कोर्टापर्यंत नेण्यापेक्षा तडजोड बरी.
  131. सरड्याची धाव कुंपणापर्यंत — प्रत्येकाच्या क्षमतेला मर्यादा असते.
  132. अंगात नाही बळ आणि चिमटा घेऊन पळ — ताकद नसताना उगाच खोडी काढणे.
  133. आयत्या पिठावर रेघोट्या ओढणे — दुसऱ्याच्या कष्टावर स्वतःचं श्रेय मिरवणे.
  134. आवळा देऊन कोहळा काढणे — थोडंसं देऊन बरंच काही मिळवणे.
  135. एक घाव दोन तुकडे — झटपट आणि स्पष्ट निर्णय घेणे.
  136. कानामागून आली आणि तिखट झाली — नंतर आलेला माणूस आधीच्यांपेक्षा पुढे जाणे.
  137. कुठे इंद्राचा ऐरावत कुठे शामभट्टाची तट्टाणी — दोन गोष्टींमध्ये जमीन-अस्मानाचा फरक.
  138. खाऊन माजावे टाकून माजू नये — अन्नाची नासाडी करू नये.
  139. गाव करी ते राव न करी — सगळ्यांनी मिळून केलेलं काम एकट्या श्रीमंतालाही जमत नाही.
  140. घोडामैदान जवळच आहे — लवकरच परीक्षा होईल आणि खरं-खोटं कळेल.
  141. चढेल तो पडेल — प्रयत्न करणाऱ्यालाच अपयशही येतं; म्हणून घाबरू नये.
  142. चोरावर मोर — लबाडाला त्याच्यापेक्षा मोठा लबाड भेटणे.
  143. जो गुळाने मरतो त्याला विष कशाला — गोडीने काम होत असेल तर कठोरपणा कशाला?
  144. डोंगर पोखरून उंदीर काढणे — प्रचंड कष्ट करून हाती थोडंसंच येणे.
  145. तुझं माझं जमेना तुझ्यावाचून करमेना — भांडण असूनही एकमेकांशिवाय न करमणे.
  146. थोरा घरचे श्वान त्याला सर्व देती मान — मोठ्या माणसाच्या आश्रितालाही मान मिळतो.
  147. दात आहेत तर चणे नाहीत चणे आहेत तर दात नाहीत — संधी असते तेव्हा साधन नसतं, आणि साधन असतं तेव्हा संधी नसते.
  148. देखल्या देवा दंडवत — सहज समोर आलं म्हणून करून टाकणे.
  149. धर्म करता कर्म उभे राहते — चांगलं करायला जावं तर उलट त्रासच होतो.
  150. नव्याचे नऊ दिवस — नवीनपणाची हौस थोडेच दिवस टिकते.
  151. नाक दाबले की तोंड उघडते — अडचणीत आणलं की माणूस आपोआप ऐकतो.
  152. पदरी पडले पवित्र झाले — जे वाट्याला आलं ते आनंदाने स्वीकारावं.
  153. पाची बोटे सारखी नसतात — सगळी माणसं सारखी नसतात.
  154. प्रयत्नांती परमेश्वर — मनापासून प्रयत्न केल्यावर यश मिळतंच.
  155. बाळाचे पाय पाळण्यात दिसतात — माणसाचे गुण लहानपणीच दिसू लागतात.
  156. भरवशाच्या म्हशीला टोणगा — ज्याच्यावर पूर्ण भरवसा, त्यानेच अपेक्षाभंग करणे.
  157. मरावे परि कीर्तिरूपे उरावे — चांगल्या कामातून आपलं नाव मागे राहावं.
  158. माकडाच्या हाती कोलीत — नासधूस करणाऱ्याच्या हातात धोकादायक साधन मिळणे.
  159. मांजराच्या गळ्यात घंटा कोण बांधणार? — धोक्याचं काम करायला कोणीच पुढे येत नाही.
  160. म्हातारी मेल्याचे दुःख नाही पण काळ सोकावतो — एकदा वाईट प्रथा पडली की ती वाढत जाते.
  161. रोग रेड्याला आणि डाग पखालीला — दोष एकाचा, शिक्षा दुसऱ्याला.
  162. वळणाचे पाणी वळणावरच जाणार — माणसाचा स्वभाव सहज बदलत नाही.
  163. वाघ म्हटलं तरी खातो वाघोबा म्हटलं तरी खातो — कसंही वागलं तरी परिणाम तोच होणार.
  164. शेंडी तुटो की पारंबी तुटो — काहीही झालं तरी काम तडीस नेण्याचा निश्चय.
  165. सोन्याहून पिवळे — आधीच चांगलं, त्यात आणखी चांगलं.
  166. हात ओला तर मित्र भला — फायदा मिळतो तोपर्यंतच मैत्री.
  167. आपण मेलो जग बुडाले — आपल्यानंतर काय होईल याची पर्वा न करणे.
  168. उद्योगाचे घरी रिद्धी-सिद्धी पाणी भरी — कष्टाळू माणसाच्या घरी समृद्धी येते.
  169. एकीचे बळ — एकजुटीत मोठी शक्ती असते.
  170. खोट्याच्या कपाळी गोटा — खोटं बोलणाऱ्याचं शेवटी नुकसानच होतं.
  171. जशी नियत तशी बरकत — हेतू चांगला असेल तर भरभराट होते.
  172. तोंड दाबून बुक्क्यांचा मार — तक्रारही करू न देता अन्याय सहन करायला लावणे.
  173. मन चिंती ते वैरी न चिंती — काळजीत असलेलं मन शत्रूलाही सुचणार नाहीत अशा वाईट कल्पना करतं.
  174. ज्याचं करावं भलं तो म्हणतो आपलंच खरं — ज्याच्यासाठी चांगलं करावं, तोच उलटून बोलतो.