राजगड

पुणे · गिरिदुर्ग · चढाई: मध्यम

'गडांचा राजा, राजांचा गड'. अनेक वर्षे स्वराज्याची राजधानी.

मुरुंबदेवाचा डोंगर शिवरायांनी स्वराज्यात घेतला आणि त्याचं रूपांतर राजगडात केलं. रायगडाकडे राजधानी हलवण्यापूर्वी जवळजवळ पंचवीस वर्षं स्वराज्याचा कारभार इथूनच चालला — म्हणूनच याला 'गडांचा राजा, राजांचा गड' म्हणतात.

महाराणी सईबाईंचं निधन आणि राजाराम महाराजांचा जन्म याच गडावर झाला. आग्र्याहून सुटका करून आल्यावर महाराज राजगडावरच परतले. स्वराज्याच्या सुरुवातीच्या अनेक मोहिमांचे निर्णय याच बालेकिल्ल्यावर झाले.

पद्मावती माचीवरचं पद्मावती देवीचं मंदिर, तिथलं तळं, सुवेळा माचीवरचं 'नेढं' (खडकातलं नैसर्गिक छिद्र) आणि संजीवनी माचीची तिहेरी तटबंदी ही इथली खास आकर्षणं. बालेकिल्ल्याची चढाई थोडी उभी आहे, पण वरून तोरणा आणि सह्याद्रीचा देखावा थक्क करणारा आहे.

पद्मावती, सुवेळा आणि संजीवनी या तीन माच्या आणि बालेकिल्ला अशी याची रचना आहे. स्वराज्याच्या सुरुवातीच्या काळातलं हे मुख्य राजकीय केंद्र होतं. ट्रेकर्समध्ये हा किल्ला अतिशय लोकप्रिय आहे.

कसं जायचं

पुण्याहून सुमारे ६० किमी. गुंजवणे गावातून चोर दरवाज्याची वाट किंवा पाली गावातून पाली दरवाज्याची वाट — दोन्हीकडून ३ ते ४ तासांची चढाई.

उत्तम काळ

ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी; पावसाळ्यात हिरवाई अप्रतिम, पण वाटा निसरड्या

टीप

पूर्ण गड पाहायचा असेल तर एक दिवस पुरत नाही — अनेक ट्रेकर्स पद्मावती माचीवर मुक्काम करतात. राजगड-तोरणा जोड ट्रेक अनुभवी ट्रेकर्समध्ये लोकप्रिय आहे.