← मागे

रायगड

रायगड · गिरिदुर्ग · चढाई: मध्यम

स्वराज्याची राजधानी. १६७४ मध्ये शिवरायांचा राज्याभिषेक इथेच झाला.

रायगडाचं जुनं नाव रायरी. जावळीच्या मोऱ्यांकडून हा डोंगर स्वराज्यात आल्यावर शिवरायांनी हिरोजी इंदुलकरांकडून त्याची बांधणी करून घेतली आणि त्याला राजधानी केलं. सह्याद्रीच्या कुशीत, तिन्ही बाजूंनी खोल दऱ्या असलेला हा गड शत्रूला जवळजवळ अभेद्य होता.

६ जून १६७४ रोजी याच गडावर शिवरायांचा राज्याभिषेक झाला आणि स्वराज्याचं रूपांतर सार्वभौम मराठा राज्यात झालं. १६८० मध्ये महाराजांचं निधनही इथेच झालं; गडावर त्यांची समाधी आहे. राजमाता जिजाबाईंची समाधी गडाच्या पायथ्याशी पाचाड येथे आहे.

आपल्या तान्ह्या बाळासाठी रात्रीच्या अंधारात कडा उतरून गेलेल्या हिरकणी गवळणीची गोष्ट हिरकणी बुरुजाशी जोडलेली आहे. टकमक टोकावरून गुन्हेगारांना कडेलोटाची शिक्षा दिली जात असे, असं सांगतात. गडावर फिरायला किमान अर्धा दिवस हवा.

गडावर राजसदर, होळीचा माळ, गंगासागर तलाव, बाजारपेठेचे अवशेष आणि महाराजांची समाधी आहे. टकमक टोक आणि हिरकणी बुरूज यांच्याशी अनेक कथा जोडलेल्या आहेत. पायऱ्यांनी किंवा रोपवेने गडावर जाता येतं.

कसं जायचं

पुण्याहून सुमारे १३० किमी, महाडहून सुमारे २५ किमी. पायथ्याच्या चित्त दरवाज्यापासून हजाराहून अधिक पायऱ्या चढाव्या लागतात; हिरकणीवाडीहून रोपवेनेही वर जाता येतं.

उत्तम काळ

ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी; पावसाळ्यात धुकं आणि धबधबे सुंदर, पण पायऱ्या निसरड्या

टीप

सकाळी लवकर चढायला सुरुवात करा आणि भरपूर पाणी सोबत ठेवा. शिवराज्याभिषेक दिनी (६ जून) गडावर मोठा सोहळा आणि प्रचंड गर्दी असते.