गावाच्या टोकाला पन्नास वर्षं बंद पडलेला 'सरदारांचा वाडा'. रात्री तिथून विचित्र आवाज येतात, खिडकीत हिरवा उजेड दिसतो, आणि म्हणे पांढरी आकृती फिरते! गावात आलेले 'भूतमुक्ती बाबा' दर घराकडून पाचशे रुपये आणि नारळ घेऊन 'भूत पळवायचं' वचन देतात. पण आठवीतली धीट मुलगी सायली, तिचा घाबरट मित्र पक्या, विज्ञानवेडा तुषार आणि त्यांचे विज्ञान शिक्षक ठरवतात — एक रात्र वाड्यात घालवायची, आणि 'भूत' पकडायचं. हसवणारी, थरारक, आणि विचार करायला लावणारी रात्र!

पात्रं

लागणारं साहित्य

वाड्याचं जुनं दार (पुठ्ठा, कर्कश आवाज करणारं), तुटकी खिडकी, कोळिष्टकं (कापूस), टॉर्च (तीन-चार), भिंग, वही, बाबाची झोळी, नारळ, लिंबू-मिरची, भस्माची डबी, पांढरी चादर (भूत), हिरवा दिवा (एलईडी किंवा हिरव्या कागदात गुंडाळलेला टॉर्च), दोरी, घुबडाचं चित्र, वटवाघळाचं चित्र, मोबाईल (व्हिडिओ काढायला), रेडियमचे (अंधारात चमकणारे) स्टिकर, नोटांचा गठ्ठा

दिग्दर्शकासाठी टिपा

• नेपथ्य: दोन दृश्यं — गावचा चौक (प्रवेश १, ५) आणि वाड्याचा आतला भाग (प्रवेश २-४): तुटक्या खिडक्या, कोळिष्टकं, धूळ, एक जुनी खुर्ची, कोपऱ्यात जुनं कपाट.
• भीती आणि हास्य: प्रवेश ३ मध्ये प्रेक्षकांना खरंच थोडी भीती वाटायला हवी — अंधार, विचित्र आवाज, हिरवा उजेड. मग प्रत्येक 'भुताचं' वैज्ञानिक कारण उघड झालं, की हशा. भीतीनंतरचं हसू सगळ्यात मोठं असतं!
• आवाजांचे परिणाम: दार करकरणं, वाऱ्याची शीळ, घुबडाचा घूत्कार, वटवाघळांचा फडफडाट, पावलांचे आवाज — हे सगळं आधी रेकॉर्ड करून ठेवा किंवा रंगमंचामागे करा.
• अंधश्रद्धा विरुद्ध श्रद्धा: नाटक देवावरच्या श्रद्धेवर टीका करत नाही — ते फक्त भीती दाखवून पैसे उकळणाऱ्या भोंदूगिरीवर आहे. आजीचं पात्र या फरकाची जाणीव करून देतं.
• वेळ: प्रवेश १ — ४ मि., २ — ४ मि., ३ — ५ मि., ४ — ५ मि., ५ — ४ मि.

संहिता

प्रवेश १ — भूतमुक्ती बाबा

(गावचा चौक, संध्याकाळ. भूतमुक्ती बाबा मधोमध पाटावर बसलेले. समोर नारळ, लिंबू, भस्म. चेला चंदू पैशांची झोळी घेऊन. गावकरी भोवती घाबरून. सरपंच काका पुढे.)

बाबा: (डोळे मिटून, घोगऱ्या आवाजात) ॐ भूं भ्रां भ्रूं… मला स्पष्ट दिसतंय… सरदारांच्या वाड्यात… एक अतृप्त आत्मा… पन्नास वर्षांपासून… भटकतोय!

एक गावकरी: (थरथरत) बाबा, खरंच! काल रात्री मी वाड्याजवळून गेलो — आतून 'हू हू' आवाज आला!

दुसरी गावकरी: आणि माझ्या नातवाने खिडकीत हिरवा उजेड पाहिला! तेव्हापासून तो तापाने फणफणलाय!

बाबा: (डोळे उघडून, नाट्यमयपणे) हाच तो आत्मा! तो आता गावात शिरणार! गुरं मरतील, पिकं जळतील, मुलं आजारी पडतील!

(गावकरी घाबरून ओरडतात.)

सरपंच काका: (हात जोडून) बाबा, उपाय सांगा! काहीही करा!

बाबा: (हसत, हात वर करत) घाबरू नका! मी आहे ना! अमावस्येच्या रात्री मी वाड्यात मोठा होम करीन, आणि आत्म्याला मुक्ती देईन. फक्त… प्रत्येक घराकडून पाचशे रुपये, एक नारळ आणि सव्वा किलो तूप. होमासाठी.

चंदू: (झोळी पुढे करत) चला, चला! रांगेत! पाचशे रुपये! जो आधी देईल, त्याचं घर आधी सुरक्षित!

(गावकरी घाईघाईने पैसे देऊ लागतात. सायली, पक्या आणि तुषार कोपऱ्यातून पाहतायत.)

सायली: (कुजबुजत) बघितलंत? पाचशे गुणिले दोनशे घरं — एक लाख रुपये! एका रात्रीत!

तुषार: (वहीत लिहीत) आणि सव्वा किलो तूप गुणिले दोनशे — अडीचशे किलो तूप! एवढ्या तुपात होम नाही, आख्ख्या गावाचं जेवण होईल!

पक्या: (थरथरत) पण… पण भूत खरं असेल तर? मी पण काल हिरवा उजेड पाहिला! मला… मला घरी जायचंय!

सायली: पक्या, तू भूत पाहिलंस, की उजेड पाहिलास?

पक्या: उजेड… हिरवा… भुताचाच असणार!

तुषार: हिरवा उजेड अनेक गोष्टींचा असू शकतो. भुताचाच असेल, याचा पुरावा काय?

सायली: (ठामपणे) आपण शोधू. उद्या गायकवाड सरांना सांगू. आणि अमावस्येच्या आदल्या रात्री — आपण वाड्यात जाऊ.

पक्या: (जमिनीवर कोसळत) मला… मला आत्ताच घरी जायचंय!

प्रवेश २ — योजना

(शाळेची प्रयोगशाळा. गायकवाड सर, सायली, तुषार, पक्या.)

गायकवाड सर: (हसत) तर, तुम्हाला भूत पकडायचंय? छान! विज्ञानाची पहिली पायरी काय, तुषार?

तुषार: निरीक्षण, सर! मग प्रश्न, मग अंदाज, मग प्रयोग, आणि मग निष्कर्ष!

गायकवाड सर: शाब्बास. मग निरीक्षणं सांगा. गावकऱ्यांनी काय पाहिलं, काय ऐकलं?

सायली: (बोटांवर मोजत) एक — रात्री 'हू हू' आवाज. दोन — खिडकीत हिरवा उजेड. तीन — दार आपोआप करकरतं. चार — एक पांढरी आकृती फिरताना दिसली. आणि पाच — वाड्याजवळ गेलं की काहीतरी डोक्यावरून 'फडफड' उडतं.

गायकवाड सर: (फळ्यावर लिहीत) छान. आता प्रत्येकाचा वैज्ञानिक अंदाज?

तुषार: 'हू हू' — घुबड असू शकतं! जुन्या, ओसाड इमारतींमध्ये घुबडं राहतात.

सायली: दार करकरणं — वाऱ्यामुळे! तुटलेल्या खिडकीतून वारा आत आला की दार हलतं.

तुषार: 'फडफड' — वटवाघळं! संध्याकाळी बाहेर पडतात.

गायकवाड सर: आणि हिरवा उजेड? आणि पांढरी आकृती?

(सगळे विचारात पडतात.)

पक्या: (हळूच) तेच तर भूत आहे, सर! बाकी सगळं घुबड-वटवाघूळ, पण हे दोन — खरं भूत!

गायकवाड सर: (हसत) पक्या, ज्या गोष्टीचं कारण आपल्याला अजून माहीत नसतं, ती गोष्ट लगेच 'भूत' होत नाही. ती फक्त 'अजून न शोधलेली' असते. शंभर वर्षांपूर्वी लोकांना वीज चमकणं म्हणजे देवाचा राग वाटायचा. आज आपल्याला माहीत आहे — ती विद्युत ऊर्जा आहे.

सायली: म्हणून आपण जाऊ — आणि शोधू!

गायकवाड सर: ठीक आहे. पण नियम — मी सोबत येणार. तुमच्या आई-बाबांची परवानगी घ्यायची. टॉर्च, मोबाईल — व्हिडिओ काढायला — आणि वही. आणि काहीही धोकादायक वाटलं, तर लगेच बाहेर.

पक्या: आणि मला… मला नाही यायचं!

सायली: (त्याच्या खांद्यावर हात ठेवत) पक्या, तुला सगळ्यात जास्त भीती वाटते — म्हणून तुलाच यायला हवं. भीतीला समोरासमोर बघितल्याशिवाय ती जात नाही.

पक्या: (उसासा टाकत) ठीक आहे… पण मी सगळ्यात मध्ये चालणार! आणि माझ्याकडे दोन टॉर्च!

प्रवेश ३ — वाड्यातली रात्र

(रात्र. वाड्याचं दार. वाऱ्याची शीळ. चौघे टॉर्च घेऊन. पक्या मधोमध, सायलीचा आणि तुषारचा हात घट्ट धरून.)

(दार हळूच उघडतं — 'कर्र्र्र्र्र…' पक्या किंचाळतो.)

पक्या: आआआ! भूत! दार आपोआप उघडलं!

गायकवाड सर: (टॉर्च दारावर टाकत) बघ, पक्या. दाराचं बिजागरं गंजलेलं आहे — म्हणून करकरतं. आणि (मागे बोट दाखवत) तिकडे खिडकी तुटलेली आहे — वाऱ्याचा झोत आला की दार हलतं. सायली, निरीक्षण क्रमांक तीन — सुटलं!

सायली: (वहीत लिहीत) दार — वारा आणि गंजलेलं बिजागरं. भूत नाही!

(आत जातात. कोळिष्टकं. धूळ. 'हू हू हू…' आवाज. पक्या तुषारच्या पाठीमागे लपतो.)

पक्या: (थरथरत) हू… हू… ऐकलंत? आत्मा!

तुषार: (टॉर्च वर करत, हळूच) श्श्श… बघा, त्या खांबावर…

(टॉर्चच्या प्रकाशात — एक घुबड (चित्र). मोठे डोळे.)

तुषार: (उत्साहाने, कुजबुजत) पिंगळा! घुबडाची जात! हे शेतकऱ्यांचे मित्र — उंदीर खातात. निरीक्षण क्रमांक एक — सुटलं!

पक्या: (घुबडाकडे पाहत, हळूहळू शांत होत) अरे… हा तर… गोंडस आहे.

(अचानक — 'फडफड फडफड!' — वरून काहीतरी उडतं. सगळे खाली वाकतात. पक्या जमिनीवर लोळतो.)

पक्या: आआ! माझ्या डोक्यावरून गेलं!

गायकवाड सर: (हसत) वटवाघळं! छताला लटकलेली होती. आपल्या टॉर्चमुळे उडाली. ती आपल्याला काही करत नाहीत — डास आणि किडे खातात. निरीक्षण क्रमांक पाच — सुटलं!

(मग — अचानक — दुसऱ्या खोलीत हिरवा उजेड चमकतो. आणि एक पांढरी आकृती हळूहळू सरकताना दिसते. विचित्र आवाज — 'ओऽऽऽ ओऽऽऽ'. सगळे स्तब्ध. पक्या थिजलेला. अगदी सायलीही एक पाऊल मागे घेते.)

सायली: (कुजबुजत, आवाज थरथरत) सर… हे… हे काय?

गायकवाड सर: (हळूच, शांत पण सावध) सगळ्यांनी टॉर्च बंद करा. श्वास रोखा. आणि बघा. तुषार, मोबाईलवर व्हिडिओ सुरू कर.

(अंधार. फक्त हिरवा उजेड. पांढरी आकृती पुढे येते — 'ओऽऽऽ… मी सरदारांचा आत्मा… पळून जा…' — मग अचानक आकृती ठेचकाळते, धडपडते, आणि चादरीखालून एक आवाज येतो — 'आई गं! माझा पाय!')

(चौघे एकमेकांकडे पाहतात.)

पक्या: (गोंधळून) भुताला… पाय दुखतो?

सायली: (धीर एकवटून, टॉर्च लावत) आत्ता! सगळे टॉर्च चालू करा!

(चार टॉर्च एकदम आकृतीवर. पांढरी चादर. चादरीखाली — चंदू! एका हातात हिरवा टॉर्च, दुसऱ्या हातात वडापाव!)

तुषार: (ओरडत) भूत नाही — बाबाचा चेला! चंदू!

प्रवेश ४ — भूताचं गुपित

(चंदू चादर गुंडाळून पळायचा प्रयत्न करतो, पण पक्याच्या पायात अडकून पडतो. सगळे त्याला घेरतात.)

चंदू: (घाबरून, हात जोडत) मला मारू नका! मी काही केलं नाही! मी फक्त… भूत होतो!

गायकवाड सर: (कडक, पण शांत) बोल. सगळं खरं सांग.

चंदू: (वडापाव खाली ठेवत) बाबा… म्हणजे गुरुजी… त्यांनी सांगितलं. आम्ही गावोगावी जातो. आधी मी एखाद्या ओसाड घरात रात्री भूत बनतो — हिरवा टॉर्च, पांढरी चादर, 'ओऽऽऽ' आवाज. गावात भीती पसरते. मग गुरुजी येतात, 'भूत पळवायला' पैसे गोळा करतात. अमावस्येला होम करतात — आणि मी भूत बनणं बंद करतो. लोकांना वाटतं, भूत गेलं. आम्ही पैसे घेऊन दुसऱ्या गावात!

सायली: (संतापाने) आणि त्या आजीचा नातू — तापाने आजारी आहे — तो पण तुमच्यामुळे?

चंदू: (खाली मान घालून) नाही… त्याला ताप पावसाळ्यामुळे आला असेल. पण गुरुजींनी सांगितलं — 'भुताचा कोप'. म्हणजे लोक जास्त घाबरतात, जास्त पैसे देतात.

तुषार: (मोबाईल दाखवत) सर, सगळं रेकॉर्ड झालंय! याचं बोलणं, चादर, हिरवा टॉर्च — सगळं!

पक्या: (चादर उचलून, हळूहळू हसू लागतो) म्हणजे… म्हणजे मी एवढे दिवस घाबरत होतो… एका वडापाव खाणाऱ्या चादरीला?

(सगळे हसू लागतात — प्रचंड. चंदूपण ओशाळून हसतो.)

गायकवाड सर: (चंदूला) आणि तुझ्या गुरुजींना हे सगळं कोणी शिकवलं?

चंदू: कोणी नाही, साहेब. लोकांची भीती — हीच आमची कमाई. जितकी भीती जास्त, तितके पैसे जास्त.

गायकवाड सर: (मुलांकडे वळून) ऐकलंत? हेच खरं भूत आहे — भीती. आणि त्या भीतीवर पोट भरणारे भोंदू. भूत वाड्यात राहत नाही, मुलांनो — ते माणसाच्या मनात राहतं. आणि त्याला पळवायचा एकच मंत्र आहे —

सायली, तुषार, पक्या: (एकत्र) प्रश्न विचारणं!

सायली: सर, आता गावाला सांगायला हवं. उद्याच अमावस्या आहे — बाबा पैसे घेऊन पळणार!

गायकवाड सर: (हसत) मग उद्या रात्री आपण बाबांचा 'होम' बघायला जाऊ. पण यावेळी — सोबत सरपंच, गावकरी, आणि हा व्हिडिओ.

पक्या: (छाती फुगवत, चादर खांद्यावर टाकत) आणि यावेळी मी सगळ्यात पुढे चालणार!

प्रवेश ५ — अमावस्येचा होम

(अमावस्येची रात्र. वाड्यासमोर. बाबा होमासमोर बसलेले — 'ॐ भूं भ्रां…' भोवती गावकरी, हात जोडून. नारळ, तुपाचे डबे. पैशांची झोळी भरलेली.)

बाबा: (मोठ्याने) आत्मा! हे सरदारांच्या आत्म्या! मी तुला आज्ञा देतो — हे गाव सोड! (भस्म फेकत) जा! जा!

(सायली, तुषार, पक्या, गायकवाड सर आणि सरपंच काका पुढे येतात. चंदू त्यांच्यासोबत — खाली मान घालून.)

सायली: बाबा, थांबा! आत्मा आधीच इथे आहे!

बाबा: (गोंधळून) काय? कुठे?

पक्या: (चंदूला पुढे ढकलत, पांढरी चादर त्याच्यावर टाकत) हा! हा तुमचा 'सरदारांचा आत्मा'! वडापावप्रेमी!

(गावकरी थक्क. कुजबुज.)

तुषार: (मोबाईल सरपंचांकडे देत) सरपंच काका, हा व्हिडिओ पाहा. सगळं याने स्वतः कबूल केलंय.

(सरपंच व्हिडिओ पाहतात. चेहरा लाल होतो.)

सरपंच काका: (बाबाकडे वळून, संतापाने) बाबा? की भोंदू? आमच्या भीतीचा धंदा करताय?

बाबा: (उठत, घाबरून, झोळी सावरत) हे… हे खोटं आहे! ही मुलं… हे विज्ञानवाले… यांनी भुताला राग आणलाय! आता भूत यांच्यावर कोपेल!

गायकवाड सर: (शांतपणे पुढे येत) बाबा, तुमचं भूत आमच्या हातात आहे — चादरीसकट. आणि तुमची झोळी — गावकऱ्यांची आहे. (सरपंचांना) सरपंच, पोलिसांना कळवलं आहे. ते येतच आहेत.

(बाबा पळायला लागतो — पक्या पुढे होऊन त्याचा पाय अडवतो. बाबा पडतो. झोळीतल्या नोटा उधळतात. गावकरी आपापले पैसे परत गोळा करतात.)

पक्या: (हसत, प्रेक्षकांकडे) मी — पक्या — जो भुताला घाबरायचा — आज भूतमुक्ती बाबांना पकडलं!

(सायलीची आजी पुढे येते.)

आजी: (सायलीच्या डोक्यावरून हात फिरवत) सायली, मी पण या बाबांवर विश्वास ठेवला होता. पाचशे रुपये दिले होते. (हसत) तू मला लाजवलंस, आणि वाचवलंस.

सायली: आजी, तू देवावर विश्वास ठेवतेस — तो ठेवच. पण जो देवाच्या नावाने घाबरवतो, आणि पैसे मागतो — त्याच्यावर प्रश्न विचार.

आजी: (हसत) देव भीती घालत नाही, बाळा — तो धीर देतो. हे मला आज नातीकडून कळलं.

गायकवाड सर: (सगळ्यांकडे वळून) आणि हा वाडा? पन्नास वर्षं भूत म्हणून ओसाड पडला. सरपंच, याचं काय करायचं?

सरपंच काका: (विचार करत, मग हसत) गावाचं वाचनालय! आणि विज्ञान केंद्र! आणि त्याचं नाव — 'प्रश्न विचारा केंद्र'!

सगळे: (टाळ्या) वा!

गीत: हिरवा उजेड होता टॉर्च, पांढरी होती चादर घुबडाचा तो घूत्कार, वटवाघळांचा वावर भूत नाही वाड्यात, भूत आहे भीतीत प्रश्न विचारा, शोधा उत्तर, विज्ञानाच्या रीतीत देवाच्या नावाने कोणी, जर पैसे मागेल विचार करा, सावध राहा, अंधार नक्की पळेल

पक्या: (पुढे येऊन, प्रेक्षकांकडे, चादर हलवत) मित्रांनो, तुमच्या गावात, तुमच्या गल्लीत कोणी भुताची गोष्ट सांगितली — तर घाबरू नका. एक टॉर्च घ्या, एक मित्र घ्या, आणि एक प्रश्न विचारा — 'का?' कारण माझ्या अनुभवानुसार — प्रत्येक भुताच्या चादरीखाली एक वडापाव खाणारा चंदूच असतो!

(हशा. पडदा.)