जुनं ते सोनं
'सुखनिवास' सोसायटीच्या आवारात एक जुना पिंपळ आणि त्याभोवती आजी-आजोबांचा कट्टा. नवी कमिटी तो कट्टा तोडून तिथे पार्किंग करायचं ठरवते. आजोबा नाराज, मुलं गोंधळलेली आणि सेक्रेटरी आपल्या निर्णयावर ठाम. पण सोसायटीच्या वार्षिक कार्यक्रमाच्या रात्री वीज जाते, माईक बंद पडतो, मोबाईल संपतात — आणि मग कळतं की 'जुनं' म्हणजे टाकाऊ नव्हे, तर सोनं!
पात्रं
| निवेदिका (सई) | सोसायटीतली बारा वर्षांची मुलगी. गोष्ट सांगणारी, आजी-आजोबांची लाडकी. |
|---|---|
| रोहित | सोसायटीचा नवा सेक्रेटरी. तिशीतला, आयटीतला, सगळं 'ॲप'वर करणारा. वाईट नाही, फक्त घाईत असतो. |
| आबा देशपांडे | निवृत्त मराठी शिक्षक. ७५ वर्षांचे. कविता, गोष्टी आणि शिस्तीचे भोक्ते. |
| कर्नल काका (भोसले) | निवृत्त लष्करी अधिकारी. मोठा आवाज, कडक शिस्त, आतून अतिशय प्रेमळ. |
| गोखले आजी | उत्तम गायिका, सोसायटीच्या 'स्वयंपाकघराच्या' अधिकृत सल्लागार. |
| नानी (शहा) | गुजराती आजी, पन्नास वर्षं मुंबईत. मराठी-गुजराती मिश्र बोलतात. खेळांची खाण. |
| प्रिया | रोहितची पत्नी. आजी-आजोबांशी जवळीक असलेली, पण नवऱ्याला दुखवायला नको म्हणून गप्प. |
| मुलं — टिंकू, ओंकार, मीरा | सोसायटीतली आठ ते बारा वर्षांची मुलं. मोबाईलप्रेमी, पण मनाने निरागस. |
| कॉन्ट्रॅक्टर (पवार) | पार्किंगचं काम घेणारा. फक्त एका प्रवेशात. |
लागणारं साहित्य
कट्ट्याचा भाग म्हणून दोन-तीन लाकडी बाक किंवा ठोकळे, पिंपळाचं झाड (पुठ्ठ्यावर रंगवलेलं किंवा खरी फांदी), सोसायटीचा नोटीस बोर्ड, मोबाईल फोन, लॅपटॉप, कंदील (बॅटरीचा), टॉर्च, हार्मोनियम किंवा पेटी, गोट्या, सागरगोटे, विटी-दांडू, जुना फोटो अल्बम, कर्नल काकांची काठी, 'सुखनिवास वार्षिकोत्सव' असा फलक, दिव्यांच्या माळा
दिग्दर्शकासाठी टिपा
- नेपथ्य: एकच दृश्य — सोसायटीचं आवार. मधोमध पिंपळ आणि कट्टा, एका बाजूला नोटीस बोर्ड, दुसऱ्या बाजूला गेट. शेवटच्या प्रवेशात दिव्यांच्या माळा लावा, म्हणजे 'वार्षिकोत्सव' सुरू झाल्याचं कळेल.
- वीज जाण्याचा प्रसंग (प्रवेश ४): हा नाटकाचा कळस आहे. मंचावरचे दिवे अचानक बंद करा, दोन-तीन सेकंद पूर्ण अंधार ठेवा, मग फक्त टॉर्च आणि कंदिलाचा प्रकाश. ध्वनी-प्रकाश सांभाळणाऱ्याशी आधी तीन-चार वेळा सराव करा.
- ज्येष्ठ कलाकार: शक्य असेल तर आजी-आजोबांच्या भूमिका सोसायटीतल्या खऱ्या आजी-आजोबांनाच द्या — नाटकाचा अर्धा संदेश त्यातूनच पोचतो. संवाद कमी-जास्त करायची त्यांना पूर्ण मुभा द्या.
- रोहित खलनायक नाही: त्याची भूमिका 'वाईट माणूस' म्हणून करू नका. तो सोयीचा विचार करणारा, घाईतला माणूस आहे. त्याचं मत बदलणं प्रेक्षकांना खरं वाटलं पाहिजे.
- खेळांचा प्रसंग: नानींचे खेळ खरोखर खेळून दाखवा — प्रेक्षकांतल्या मुलांनाही मंचावर बोलावता येईल. यामुळे वेळ थोडी वाढेल, त्यानुसार प्रवेश ३ लहान करा.
- वेळ: प्रवेश १ — ५ मि., २ — ४ मि., ३ — ५ मि., ४ — ६ मि., ५ — ५ मि.
संहिता
प्रवेश १ — पिंपळाखालचा कट्टा
(सकाळची वेळ. पक्ष्यांचा किलबिलाट. पिंपळाखालच्या कट्ट्यावर आबा पेपर वाचतायत. कर्नल काका काठी टेकत फेऱ्या मारतायत. गोखले आजी आणि नानी भाजी निवडतायत. सई पुढे येते.)
सई: (प्रेक्षकांकडे) नमस्कार! मी सई. ही आमची 'सुखनिवास' सोसायटी. चार इमारती, बहात्तर घरं, एकशे दहा गाड्या, आणि हा — एक पिंपळ. हा पिंपळ सोसायटीपेक्षा जुना आहे. आणि त्याखालचा हा कट्टा म्हणजे आमच्या सोसायटीचं 'संसद भवन'! इथे सकाळी सात ते नऊ आणि संध्याकाळी पाच ते आठ अधिवेशन भरतं.
कर्नल काका: (फेरी मारताना) लेफ्ट, राइट, लेफ्ट, राइट… पंचेचाळीस, सेहेचाळीस…
आबा: कर्नल, आज किती फेऱ्या?
कर्नल काका: शंभर, देशपांडे! शंभर. लष्करात आम्ही रोज दहा किलोमीटर पळायचो. आता शंभर फेऱ्यांवर समाधान मानतो. वय झालं, पण शिस्त नाही गेली!
नानी: कर्नल साहेब, जरा बसा हो. तुमच्या फेऱ्या बघून माझ्या गुडघ्यांना दुखायला लागतं!
गोखले आजी: (हसत) आणि नानी, तुम्ही बसून बसून दुसऱ्यांच्या गुडघ्यांची काळजी करता!
सई: (प्रेक्षकांकडे) आबा माझे मराठीचे 'खासगी शिक्षक' आहेत — फी म्हणजे रोज एक कविता पाठ करायची. कर्नल काका सोसायटीचे 'सुरक्षा मंत्री'. गोखले आजी 'सांस्कृतिक मंत्री' आणि नानी 'क्रीडा मंत्री'. पगार कोणालाच नाही, पण काम सगळ्यांपेक्षा जास्त!
(सई कट्ट्यावर जाऊन बसते.)
आबा: ये सई. आजची कविता?
सई: आबा, आज केशवसुत. 'एक तुतारी द्या मज आणुनि, फुंकिन मी जी स्वप्राणाने…'
आबा: वा! पुढे?
सई: पुढे… पुढे… (डोकं खाजवते) आबा, पुढचं उद्या!
आबा: (हसत) 'उद्या' हा शब्द ज्याला आवडतो, त्याची तुतारी कधीच वाजत नाही. उद्या दोन कडवी पाठ करून ये.
(रोहित लॅपटॉपची बॅग आणि मोबाईल घेऊन घाईघाईने येतो. फोनवर बोलतोय.)
रोहित: हो, हो, मीटिंग साडेनऊला… नाही, मी पोचतो… ट्रॅफिक आहे ना… हो, बाय. (फोन ठेवतो, नोटीस बोर्डवर कागद लावतो.)
कर्नल काका: गुड मॉर्निंग, सेक्रेटरी साहेब! आज काय नवीन फर्मान?
रोहित: गुड मॉर्निंग काका. फर्मान नाही, नोटीस आहे. रविवारी जनरल मीटिंग. सगळ्यांनी यायचं. महत्त्वाचा विषय आहे. (घड्याळ पाहतो) बाय, मला उशीर होतोय!
(रोहित निघून जातो. सगळे नोटीस बोर्डकडे जातात. आबा चष्मा लावून वाचतात.)
आबा: (वाचतात) 'विषय क्रमांक तीन — पार्किंगची वाढती समस्या लक्षात घेता, पिंपळाभोवतीचा कट्टा काढून तिथे चार चारचाकींसाठी पार्किंगची सोय करणे.'
(शांतता. सगळे एकमेकांकडे पाहतात.)
नानी: हे भगवान! कट्टा काढणार? मग आपण बसायचं कुठे?
गोखले आजी: आणि पिंपळ?
आबा: पिंपळाचा उल्लेख नाही. म्हणजे पिंपळ राहील… गाड्यांच्या मधोमध. धुरात.
कर्नल काका: (काठी आपटत) हे चालणार नाही! हा कट्टा आम्ही स्वतः बांधला होता — चाळीस वर्षांपूर्वी. मी, देशपांडे, आणि कै. जोशी. वाळू, सिमेंट, विटा — सगळं स्वतः वाहून आणलं होतं!
सई: (प्रेक्षकांकडे) आणि अशा रीतीने, आमच्या सोसायटीच्या संसद भवनावर संकट आलं.
प्रवेश २ — जनरल मीटिंग
(रविवारी संध्याकाळ. खुर्च्या मांडलेल्या. रोहित पुढे लॅपटॉप घेऊन. प्रिया बाजूला. आजी-आजोबा एका बाजूला, मुलं दुसऱ्या बाजूला मोबाईलमध्ये गुंग.)
रोहित: नमस्कार सगळ्यांना. आपण थेट तिसऱ्या विषयावर येऊ. (लॅपटॉपवरचं चित्र दाखवत) आपल्याकडे बहात्तर घरं आणि एकशे दहा गाड्या आहेत. पार्किंग फक्त नव्वद गाड्यांचं. रोज रात्री भांडणं — 'माझ्या गाडीसमोर तुमची गाडी!' — वॉचमनचा फोन, आणि मला रात्री बारा वाजता खाली यावं लागतं.
एक रहिवासी (आवाज): बरोबर आहे सेक्रेटरी साहेब!
रोहित: म्हणून हा प्रस्ताव. कट्टा काढला, तर चार गाड्यांची जागा होते. खर्च फक्त साठ हजार. ॲपवर वोटिंग ठेवलंय, सगळ्यांनी आज रात्रीपर्यंत मत द्या.
आबा: (हात वर करून उभे राहतात) मी बोलू?
रोहित: हो, आबा. पण थोडक्यात, प्लीज. आपल्याला अजून पाच विषय आहेत.
आबा: थोडक्यातच बोलतो. चाळीस वर्षं मी वर्गात शिकवलं — थोडक्यात बोलणं हीच शिक्षकाची सगळ्यात कठीण परीक्षा. (थांबून) हा कट्टा फक्त सिमेंटचा ओटा नाही. इथे या सोसायटीची पहिली गणेशमूर्ती बसली होती. इथे आपल्या मुलांनी पहिली पावलं टाकली. इथे सकाळी कोणी एकटं बसलं, तरी त्याला कोणीतरी 'काय, कसं चाललंय?' विचारतं. घरात एकटं राहणाऱ्या आम्हा म्हाताऱ्यांसाठी — हा कट्टा म्हणजे दिवसातली एकमेव गप्पांची खिडकी आहे.
कर्नल काका: आणि आम्ही तो स्वतःच्या हातांनी बांधला आहे, हे विसरू नका!
रोहित: काका, मी समजू शकतो. पण भावना आणि सोय यात निवड करावी लागते. गाड्या कुठे ठेवायच्या? बसायला बागेत बाक आहेत ना.
नानी: बागेत? बाग तिसऱ्या मजल्याएवढ्या पायऱ्यांवर आहे, बेटा! माझे गुडघे तिथे पोचेपर्यंत संध्याकाळ संपते!
(मुलं हसतात. रोहित थोडा चिडतो.)
रोहित: हे पाहा, मला कोणाला दुखवायचं नाही. पण सोसायटी फक्त ज्येष्ठ नागरिकांची नाही. तरुण लोक मेंटेनन्स भरतात, कमिटीत काम करतात. आजकाल कोण बसतं कट्ट्यावर? मुलं मोबाईलमध्ये, मोठे ऑफिसमध्ये. (आवाज थोडा कडक) जुनं सगळं जपत बसलो तर पुढे कसं जाणार?
(शांतता. आबा हळूच खाली बसतात. गोखले आजी त्यांच्या खांद्यावर हात ठेवतात.)
प्रिया: (हळूच) रोहित…
रोहित: (थोडा ओशाळून) सॉरी. मला तसं म्हणायचं नव्हतं. ॲपवर मत द्या. मीटिंग संपली.
(सगळे पांगतात. सई आबांजवळ जाते.)
सई: आबा, तुम्ही नाराज आहात?
आबा: नाराज नाही बाळा. फक्त विचार करतोय. 'जुनं सगळं जपत बसलो तर पुढे कसं जाणार?' प्रश्न चांगला आहे. फक्त त्याचं उत्तर त्यांना अजून सापडलेलं नाही.
सई: मग उत्तर काय आहे?
आबा: (हसत) ते तुम्हा मुलांना शोधायचंय. माझ्या पिढीने प्रश्न विचारले, तुमची पिढी उत्तर देईल.
प्रवेश ३ — मुलांची चौकशी
(दुसऱ्या दिवशी दुपार. सई, टिंकू, ओंकार, मीरा कट्ट्यावर. टिंकू मोबाईलवर गेम खेळतोय.)
सई: टिंकू, फोन ठेव. आपल्याकडे फक्त सहा दिवस आहेत. शनिवारी वार्षिकोत्सव आणि सोमवारी कॉन्ट्रॅक्टर येणार.
टिंकू: पण सई, खरं सांगू? मला पार्किंग चालेल. माझ्या बाबांची गाडी रोज रात्री गेटबाहेर लागते.
मीरा: आणि मला कट्ट्यावर कधी बसावंसं वाटलं नाही. तिथे फक्त आजी-आजोबा असतात. ते जुन्या गोष्टी बोलतात.
ओंकार: पण कर्नल काकांच्या गोष्टी भारी असतात! त्यांनी एकदा सांगितलं होतं, सियाचीनला उणे चाळीस डिग्रीत त्यांनी अंडं फोडलं, तर ते हवेतच गोठलं!
टिंकू: ते खरं असेल?
ओंकार: माहीत नाही, पण गोष्ट भारी आहे!
सई: ऐका. आपण एक प्रयोग करू. आज आपण फोन न वापरता आजी-आजोबांबरोबर एक तास घालवायचा. मग ठरवायचं — कट्टा हवा की नको.
टिंकू: एक तास फोनशिवाय? सई, हे म्हणजे सियाचीनपेक्षा कठीण!
(नानी आणि गोखले आजी येतात. नानीच्या हातात एक कापडी पिशवी.)
नानी: काय रे पोरांनो, शाळा बुडवून इथे का बसलात?
मीरा: नानी, आज सुट्टी आहे. आणि… आम्हाला कंटाळा आलाय.
नानी: कंटाळा? कंटाळा हा शब्द आमच्या लहानपणी नव्हताच! (पिशवी उघडते) पाहा — सागरगोटे, गोट्या, काचापाणी, आणि हा पत्त्यांचा जुना कॅट. बोला, कोणता खेळ?
टिंकू: (गोट्या उचलत) हे काय? मार्बल्स?
नानी: मार्बल्स नाही रे, गोट्या! इकडे ये, शिकवते. हा खड्डा — 'गल्ली'. आणि हे बोट असं वाकवायचं — (नेम धरून गोटी मारते) — टक्!
(सगळी मुलं गोट्या खेळू लागतात. हशा, आरडाओरडा. दुसऱ्या बाजूला गोखले आजी मीराला सागरगोटे शिकवतात.)
गोखले आजी: एक गोटा वर टाकायचा, तो खाली यायच्या आत खालचा उचलायचा. पहिले एक्के, मग दुर्री, मग तिर्री…
मीरा: (प्रयत्न करते, जमत नाही) आजी, हे अशक्य आहे!
गोखले आजी: अशक्य काही नसतं. मी तुझ्या वयाची होते तेव्हा दहा-दहा फेऱ्या न चुकता करायचे. हे खेळ फक्त खेळ नाहीत बाळा — डोळा आणि हात यांची मैत्री आहे.
(कर्नल काका येतात, पाहतात, आणि हसतात.)
कर्नल काका: हा! ही खरी 'प्लेस्टेशन'! ओंकार, नेम असा नाही — कोपर स्थिर ठेव. लष्करात आम्हाला नेमबाजी अशीच शिकवायचे. श्वास घे… सोड… आणि मार!
ओंकार: (मारतो, गोटी बरोबर लागते) येस्स! लागली!
कर्नल काका: शाब्बास, शिपाई!
(आबा येतात, हातात एक जुना फोटो अल्बम.)
आबा: मुलांनो, एक गंमत दाखवू? (अल्बम उघडतात) हा पाहा — हा कट्टा बांधतानाचा फोटो. हा तरुण पोरगा ओळखा कोण?
टिंकू: (पाहून) हे… हे कर्नल काका? केस? काकांना केस होते?
कर्नल काका: (खोटा राग) शिपाई! वरिष्ठांच्या केसांबद्दल बोलायचं नाही!
(सगळे हसतात.)
आबा: आणि हा फोटो — तुझ्या बाबांचा, टिंकू. याच कट्ट्यावर पहिला वाढदिवस. आणि हा मीरा, तुझ्या आईचा — गणपतीत लेझीम खेळताना.
मीरा: (अल्बमकडे पाहत, हळूच) आई इथे खेळायची?
आबा: सगळे इथेच खेळायचे. इथेच भांडायचे, इथेच दोस्ती करायचे. हा कट्टा म्हणजे आठवणींचं बँक खातं आहे, बाळांनो. त्यात व्याज रोज वाढतं.
(मुलं एकमेकांकडे पाहतात. सई घड्याळ पाहते.)
सई: (प्रेक्षकांकडे) एक तास कधी संपला, कुणालाच कळलं नाही. टिंकूचा फोन खिशातच राहिला — आणि त्याच्या आयुष्यात पहिल्यांदा, त्याची बॅटरी शंभर टक्के उरली!
प्रवेश ४ — वार्षिकोत्सवाची रात्र
(शनिवारची रात्र. दिव्यांच्या माळा, 'सुखनिवास वार्षिकोत्सव' चा फलक. माईक, स्पीकर. रोहित निवेदन करतोय. प्रेक्षक म्हणजे सोसायटीचे लोक.)
रोहित: (माईकवर) नमस्कार सुखनिवासकर! यंदाच्या वार्षिकोत्सवात आपण काहीतरी नवीन करतोय — सगळा कार्यक्रम डिजिटल! गाणी स्पीकरवर, फोटो प्रोजेक्टरवर आणि बक्षिसं ॲपवरून! तर सुरुवात करूया पहिल्या—
(अचानक सगळे दिवे बंद. पूर्ण अंधार. स्पीकर बंद. सगळीकडे आवाज — 'अरे!' 'लाईट गेली!' 'काय झालं?')
रोहित: (अंधारात) अं… काळजी करू नका! जनरेटर आहे! वॉचमन! जनरेटर चालू कर!
वॉचमन (आवाज): साहेब, जनरेटरमध्ये डिझेल नाही! गेल्या महिन्यात बिल पास झालं नव्हतं ना!
रोहित: अरे देवा… ठीक आहे, सगळे मोबाईलचे टॉर्च लावा!
(काही मोबाईलचे प्रकाश दिसतात. मग एक-एक करून बंद होतात.)
टिंकू: माझी बॅटरी तीन टक्के!
मीरा: माझा फोन घरी चार्जिंगला!
एक रहिवासी (आवाज): पूर्ण भागातच लाईट गेलेय. एमएसईबीने दोन तास सांगितलेत!
रोहित: (हताश) दोन तास? माईक नाही, स्पीकर नाही, प्रोजेक्टर नाही… कार्यक्रम रद्द करावा लागेल. सॉरी सगळ्यांना…
(शांतता. मग अंधारात एक टॉर्चचा झोत. कर्नल काका पुढे येतात — हातात मोठा टॉर्च आणि कंदील.)
कर्नल काका: (मोठ्या, खणखणीत आवाजात) कोणताही कार्यक्रम रद्द होणार नाही! अटेन्शन! लष्करात आम्ही अंधारात जेवण बनवायचो, अंधारात गाणी म्हणायचो, आणि अंधारात शत्रूलाही पळवून लावायचो. हा तर फक्त एक वार्षिकोत्सव आहे! सगळे इकडे — कट्ट्याभोवती गोल करून बसा!
(सगळे हळूहळू कट्ट्याभोवती जमतात. कर्नल कंदील मधोमध ठेवतात. उबदार पिवळा प्रकाश.)
कर्नल काका: गोखले बाई, सुरुवात तुम्ही करा. आपल्याला माईकची गरज नाही — तुमचा आवाज तिसऱ्या मजल्यापर्यंत पोचतो!
गोखले आजी: (हसत, पेटीवर सूर लावत) माईक नसेल तर आपल्याला एकमेकांच्या जवळ बसावं लागतं — हीच तर गंमत आहे!
गीत: पिंपळाच्या पानांवरती, चांदण्याची झालर गं कट्ट्यावरती बसले सारे, नाही कुणी दूर गं आजोबांची गोष्ट जुनी, नातवंडांचा हशा गं एका दिव्यात उजळून गेली, आमची सारी दिशा गं
सगळे: (सोबत टाळ्या वाजवत) एका दिव्यात उजळून गेली, आमची सारी दिशा गं!
(गाणं संपतं. टाळ्या. आबा पुढे येतात.)
आबा: आता एक गोष्ट. पूर्वी वीज नव्हती, तेव्हा अशाच कंदिलाच्या उजेडात आजी गोष्टी सांगायची. ऐका — एका गावात एक राजा होता. त्याला वाटायचं, राज्यातलं सगळं जुनं काढून टाकावं — जुनी झाडं, जुने रस्ते, जुने वाडे. त्याने सगळं पाडलं. नवे रस्ते, नवे महाल. पण एका उन्हाळ्यात भयंकर दुष्काळ पडला. पाणी कुठे सापडेना. तेव्हा गावातल्या एका म्हाताऱ्या आजीने सांगितलं — 'राजा, जिथे तू जुनी विहीर बुजवलीस, तिथे खोद.' राजाने खोदलं — आणि थंडगार पाण्याचा झरा लागला!
टिंकू: मग राजाने काय केलं?
आबा: राजाने नवं आणि जुनं दोन्ही जपायचा नियम केला. नव्याने पुढे जायचं, जुन्याने मुळं धरून ठेवायची. झाड मुळांशिवाय उंच वाढत नाही, बाळा.
(रोहित मागे उभा राहून ऐकतोय. चेहऱ्यावर विचार.)
नानी: चला, आता खेळ! माईक नाही, ॲप नाही — आमच्या जमान्याचा खेळ: 'आंधळी कोशिंबीर'! अंधारात खेळायला याहून चांगला खेळ नाही. कोण पहिलं?
ओंकार: मी! मी!
(खेळ सुरू होतो. हशा, आरडाओरडा. नानी पंच म्हणून बसतात. मग प्रिया रोहितला हाताला धरून खेळात ओढते. रोहित आधी लाजतो, मग खेळू लागतो.)
सई: (प्रेक्षकांकडे) त्या दोन तासांत कोणी फोन पाहिला नाही. कोणी ॲप उघडलं नाही. आणि आमच्या सोसायटीचा सगळ्यात भारी वार्षिकोत्सव झाला — कंदिलाच्या उजेडात, पिंपळाखाली, कट्ट्यावर.
प्रवेश ५ — नवा प्रस्ताव
(दुसऱ्या दिवशी सकाळ. कट्ट्यावर आबा एकटे. रोहित येतो — आज घाई नाही, हातात दोन चहाचे कप.)
रोहित: आबा, चहा?
आबा: (आश्चर्याने) सेक्रेटरी साहेब? आज ऑफिस नाही?
रोहित: रविवार आहे आबा. आणि… आज मी मीटिंगसाठी नाही, तुमच्याशी बोलायला आलोय. (बसतो) काल रात्री मला एक गोष्ट कळली. मी पाच वर्षं या सोसायटीत राहतोय. पण पहिल्यांदा मला माझ्या शेजाऱ्यांची नावं कळली. पहिल्यांदा मी खरोखर हसलो. आणि हे सगळं — या कट्ट्यावर झालं.
आबा: (हसत) जुनं ते सोनं, म्हणतात ना.
रोहित: हो. पण आबा, पार्किंगचा प्रश्न खरा आहे. गाड्या कुठे ठेवायच्या?
आबा: प्रश्न खरा आहे, म्हणून उत्तरही शोधू. पण एकट्याने नाही — सगळ्यांनी मिळून.
(कर्नल काका, गोखले आजी, नानी, मुलं, प्रिया येतात. कॉन्ट्रॅक्टर पवारही येतो.)
पवार: नमस्कार साहेब. उद्यापासून काम सुरू करायचं ना? कट्टा तोडायला माणसं आणतो.
रोहित: पवार साहेब, थांबा. प्लॅन बदललाय. (सगळ्यांकडे वळून) मी रात्रभर विचार केला. मागच्या बाजूला जुनं, मोडकं स्टोअर रूम आहे — दहा वर्षं कोणी वापरत नाही. तिथे भंगार भरलंय. ते साफ केलं, तर पाच गाड्यांची जागा होते. कट्ट्यापेक्षाही एक जास्त!
कर्नल काका: (उत्साहाने) शाब्बास, सेक्रेटरी! हीच खरी रणनीती! शत्रूवर समोरून नाही, बाजूने हल्ला करायचा!
पवार: स्टोअर रूम? हो, होईल की! उलट खर्च कमी — चाळीस हजारात होईल.
रोहित: आणि दुसरा प्रस्ताव — (मुलांकडे पाहत) हा कट्टा फक्त आजी-आजोबांचा नाही. आजपासून याचं नाव 'आजी-आजोबा-नातवंडं कट्टा'. दर रविवारी संध्याकाळी — एक तास, फोन बंद. आबांची गोष्ट, नानींचा खेळ, गोखले आजींचं गाणं आणि कर्नल काकांची…
ओंकार: सियाचीनच्या अंड्याची गोष्ट!
कर्नल काका: (हसत) ती गोष्ट शंभर टक्के खरी आहे, शिपाई!
टिंकू: आणि आम्ही काय करायचं?
सई: आपण आजी-आजोबांना मोबाईल शिकवायचा! व्हिडिओ कॉल, ऑनलाईन बिल भरणं, फोटो पाठवणं. त्यांनी आपल्याला गोट्या शिकवल्या, आपण त्यांना व्हॉट्सॲप शिकवायचं!
नानी: अरे वा! मग मी पण माझ्या अमेरिकेतल्या नातवाला स्वतः व्हिडिओ कॉल करीन — दर वेळी शेजाऱ्यांकडे धावायला नको!
आबा: देवाण-घेवाण. यालाच म्हणतात संस्कृती. एका पिढीकडे अनुभव, दुसरीकडे नवं तंत्र. दोन्ही एकत्र आले की सोसायटी नाही — कुटुंब होतं.
प्रिया: (रोहितच्या हातात हात घालत) आणि आपल्या बाळाचा पहिला वाढदिवसही याच कट्ट्यावर, हं!
रोहित: (हसत) ठरलं!
गोखले आजी: मग चला, सगळे मिळून एकदा म्हणूया!
गीत: जुनं ते सोनं, नवं ते हिरा दोघांच्या संगतीने, फुलतो पसारा आजोबांच्या हातांनी, बांधलेला ओटा नातवंडांच्या हसण्याने, सजलाय मोठा पिंपळाच्या सावलीत, बसू या सारे एका कट्ट्यावर, उजळू दे तारे
सगळे: जुनं ते सोनं, नवं ते हिरा — दोघांच्या संगतीने, फुलतो पसारा!
सई: (पुढे येऊन, प्रेक्षकांकडे) तुमच्या सोसायटीत, तुमच्या गल्लीत, असा एखादा कट्टा आहे का? आणि त्यावर एकटे बसलेले आजी-आजोबा? मग आज घरी जाताना, त्यांच्याजवळ पाच मिनिटं बसा. त्यांना 'कसं चाललंय?' विचारा. खरं सांगू — त्यांच्या गोष्टी कोणत्याही ॲपपेक्षा भारी असतात!
सगळे: (एकत्र, हात जोडून) जुनं ते सोनं!
(पडदा)