← मागे

अक्षय्य तृतीया

वैशाख शुद्ध तृतीया (एप्रिल-मे)

कधीही क्षय न होणारा — 'अक्षय' — शुभ दिवस. आंब्यांचा मोसम, चैत्रगौरीची सांगता आणि पाण्याच्या माठाचं दान.

सणाची ओळख

वैशाख शुद्ध तृतीयेला अक्षय्य तृतीया म्हणतात. 'अक्षय' म्हणजे कधीही न संपणारं. या दिवशी केलेलं दान, पुण्य आणि चांगलं काम अक्षय राहतं, अशी श्रद्धा आहे. साडेतीन मुहूर्तांपैकी हा एक मानला जातो, म्हणून सोनं खरेदी, गृहप्रवेश, नवे उपक्रम यांची सुरुवात या दिवशी केली जाते.

महाराष्ट्रात या दिवशी चैत्र महिन्यात सुरू झालेल्या चैत्रगौरीच्या हळदीकुंकवाची सांगता होते. उन्हाळ्याच्या भर दुपारी आंबेडाळ आणि कैरीचं पन्हं देऊन सुवासिनी एकमेकींना निरोप देतात.

आंब्याची सुरुवात

अनेक मराठी घरांमध्ये अक्षय्य तृतीयेपर्यंत आंबा खाल्ला जात नाही, आणि या दिवशी देवाला आणि पितरांना आंब्याचा नैवेद्य दाखवून मगच मोसमातला पहिला आंबा खाल्ला जातो. त्यामुळे लहान मुलांसाठी हा दिवस 'आमरस-पुरीचा दिवस' म्हणूनच लक्षात राहतो!

या दिवशी आमरस-पुरी, कैरीची डाळ, पन्हं आणि कुरडया-पापड असं उन्हाळी जेवण बनतं.

उदककुंभ दान — पाण्याचा माठ

उन्हाळ्यात तहानलेल्यांना पाणी देणं हे मोठं पुण्य मानलं जातं. म्हणून अक्षय्य तृतीयेला मातीचा नवा माठ पाण्याने भरून त्यावर आंबा किंवा खरबूज ठेवून दान करण्याची प्रथा आहे. पितरांच्या स्मरणार्थही हे दान केलं जातं.

आजच्या काळात या प्रथेचा सुंदर अर्थ घेता येईल — सोसायटीच्या गेटवर वॉचमन, डिलिव्हरी करणारे, रस्त्यावरचे कष्टकरी यांच्यासाठी पाण्याचा माठ ठेवा, किंवा गॅलरीत पक्ष्यांसाठी पाण्याची वाटी. हेच खरं 'अक्षय' दान!