आळंदी-देहूहून पंढरपूरपर्यंत लाखो वारकऱ्यांची पायी वारी — टाळ-मृदंग, अभंग आणि 'ज्ञानोबा-माउली-तुकाराम'चा गजर.

वारी म्हणजे काय

दर वर्षी आषाढ महिन्यात महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यातून लाखो भाविक पायी चालत पंढरपूरला विठ्ठलाच्या दर्शनाला जातात — यालाच वारी म्हणतात, आणि वारी करणाऱ्यांना वारकरी. ही परंपरा सातशे वर्षांहून जुनी मानली जाते.

संत ज्ञानेश्वरांची पालखी आळंदीहून आणि संत तुकारामांची पालखी देहूहून निघते. याशिवाय पैठणहून संत एकनाथांची, त्र्यंबकेश्वरहून संत निवृत्तिनाथांची, सासवडहून संत सोपानदेवांची अशा अनेक संतांच्या पालख्या निघतात. सुमारे तीन आठवडे चालत, गावागावांत मुक्काम करत, या पालख्या आषाढी एकादशीला पंढरपूरला पोहोचतात.

वारीतला एक दिवस

पहाटे काकड आरतीने दिवस सुरू होतो. मग 'दिंड्या' — वेगवेगळ्या गावांचे गट — आपापल्या पताका, टाळ, मृदंग घेऊन चालू लागतात. डोक्यावर तुळशी वृंदावन घेतलेल्या स्त्रिया, खांद्यावर भगव्या पताका घेतलेले वारकरी, आणि सतत अभंगांचा गजर. वाटेत गावकरी वारकऱ्यांसाठी पाणी, चहा, जेवणाची सोय करतात.

वारीतलं सगळ्यात मनोहर दृश्य म्हणजे रिंगण. मोकळ्या मैदानात वारकरी गोल करून उभे राहतात आणि त्या वर्तुळात पालखीचे मानाचे अश्व दौडतात. धुळीचे लोट, टाळ्यांचा कडकडाट आणि 'माउली माउली'चा जयघोष — हा क्षण पाहण्यासाठी हजारो लोक जमतात.

वारीची शिकवण

वारीत कोणी श्रीमंत नाही, कोणी गरीब नाही; कोणी लहान जात नाही, कोणी मोठी नाही. सगळे एकमेकांना 'माउली' म्हणतात — म्हणजे आई. एकमेकांच्या पाया पडतात. समतेचा, सेवेचा आणि शिस्तीचा हा जगातला सगळ्यात मोठा पायी प्रवास म्हणावा लागेल.

वारी करायला जमत नसेल तर जवळच्या गावात पालखी आली की एक दिवस वारीसोबत चालून पाहा, किंवा वारकऱ्यांसाठी पाणी-फराळ वाटणाऱ्या स्वयंसेवकांमध्ये सामील व्हा. एकादशीला उपवासाचे पदार्थ — साबुदाणा खिचडी, वरीचे तांदूळ, दाण्याची आमटी — घरोघरी बनतात.