चैत्रगौर
माहेरी आलेल्या गौरीचा महिनाभराचा पाहुणचार — झोपाळ्यावरची गौर, चैत्रांगण, आंबेडाळ, पन्हं आणि हळदीकुंकवाची लगबग.
सणाची ओळख
चैत्र महिन्याच्या शुद्ध तृतीयेला — 'गौरी तृतीये'ला — घराघरांत गौरी, म्हणजे पार्वती, माहेरपणाला येते, अशी श्रद्धा आहे. आणि ती महिनाभर, अक्षय तृतीयेपर्यंत, माहेरी राहते. माहेरी आलेल्या लेकीचं जसं कौतुक होतं, तसंच या गौरीचं — तिला झोपाळ्यावर बसवायचं, सजवायचं, गोडधोड खाऊ घालायचं!
चैत्र म्हणजे उन्हाळ्याची सुरुवात — कैऱ्या लागलेल्या असतात, आंब्याला मोहोर, आणि दुपारी कडक ऊन. म्हणूनच चैत्रगौरीच्या पाहुणचारात थंडावा देणारे पदार्थ असतात — कैरीचं पन्हं, आंबेडाळ, कलिंगड आणि भिजवलेले हरभरे.
गौरीची आरास
पितळेच्या किंवा चांदीच्या छोट्या गौरीला — अन्नपूर्णेला — एका छोट्या झोपाळ्यावर किंवा पाळण्यावर बसवतात. भोवती फुलं, आंब्याची पानं, फळं, छोटी खेळणी, आणि कधी कधी मातीची भांडी-कुंडी मांडून सुंदर 'आरास' करतात. काही घरांत गौरीसमोर छोट्या मातीच्या कुंड्यांत गहू पेरून त्याची हिरवी रोपं मांडतात.
दारासमोर काढली जाते खास रांगोळी — 'चैत्रांगण'! त्यात गौरीचा पाळणा, शंख, चक्र, गदा, पद्म, कासव, नाग, सूर्य-चंद्र, स्वस्तिक, कलश, तुळशी वृंदावन, पावलं अशी अनेक शुभ चिन्हं असतात. चैत्रांगण काढणं ही एक पारंपरिक कला आहे — आजीकडून नातीकडे.
चैत्रगौरीचं हळदीकुंकू — कसं करायचं
- महिन्यातला एखादा सोयीचा दिवस ठरवून ओळखीच्या, शेजारच्या सुवासिनींना आणि मुलींना आमंत्रण द्या.
- गौरीची आरास आणि चैत्रांगण आदल्या दिवशीच तयार ठेवा.
- येणाऱ्या प्रत्येकीला हळदीकुंकू लावा, गजरा किंवा फूल द्या.
- थंडगार कैरीचं पन्हं आणि आंबेडाळ द्या — हाच चैत्रगौरीचा खास मेनू.
- भिजवलेल्या हरभऱ्यांनी ओटी भरा, आणि सोबत कलिंगडाची फोड किंवा फळ द्या.
- 'वाण' म्हणून एखादी छोटी उपयोगी वस्तू — वाटी, रुमाल, डबी, कापडी पिशवी — देता येते.
सणाचा अर्थ
चैत्रगौरीचं हळदीकुंकू म्हणजे उन्हाळ्याच्या सुरुवातीला स्त्रियांचं एकमेकींना भेटणं, गप्पा मारणं, आणि नवं वर्ष सुरू होताना नाती ताजी करणं. माहेरी आलेल्या गौरीच्या निमित्ताने प्रत्येक स्त्रीला आपल्या माहेरची आठवण येते — आणि हळदीकुंकवाला आलेल्या मैत्रिणी जणू माहेरच्याच वाटतात!
आज अनेक जणी पर्यावरणपूरक वाण देतात — रोपं, बियांचे पुडे, कापडी पिशव्या, स्टीलची भांडी. आणि मोठ्या गृहसंकुलांत सगळ्या मिळून एकत्र चैत्रगौर साजरी करतात.
शुभेच्छा संदेश
माहेरी आलेल्या गौरीसारखं घर आनंदाने भरून जावो! चैत्रगौरीच्या हार्दिक शुभेच्छा!
आंबेडाळीचा आंबटगोडपणा, पन्ह्याचा थंडावा आणि हळदीकुंकवाचं प्रेम — चैत्रगौरीच्या शुभेच्छा!