सणांचा राजा — पणत्या, आकाशकंदील, किल्ले, फराळ, अभ्यंगस्नान, दिवाळी अंक आणि भाऊबीज.

दिवाळीचे दिवस

वसुबारसेला गाय-वासराच्या पूजेने दिवाळीची सुरुवात होते. धनत्रयोदशीला धन्वंतरीचं पूजन आणि नवी भांडी-सोनं खरेदी. नरक चतुर्दशीला पहाटे उटणं लावून अभ्यंगस्नान, पायाने कारीट फोडणं आणि फराळ. अमावस्येला संध्याकाळी लक्ष्मीपूजन. बलिप्रतिपदेला — दिवाळी पाडव्याला — पत्नी पतीला ओवाळते आणि व्यापाऱ्यांचं नवं वर्ष सुरू होतं. आणि भाऊबीजेला बहीण भावाला ओवाळते.

पाच-सहा दिवसांच्या या सणात घर, अंगण आणि मन — तिन्ही उजळून निघतात.

फराळ

दिवाळीच्या आधी आठवडाभर घराघरातून चकली, करंजी, अनारसे, बेसन आणि रव्याचे लाडू, शंकरपाळे, चिवडा, कडबोळी आणि शेव यांचा सुगंध दरवळतो. शेजाऱ्यांना आणि नातेवाईकांना फराळाची ताटं पाठवण्याची प्रथा आहे — आणि परत येणारं ताट रिकामं पाठवायचं नसतं!

फराळ हा फक्त खाण्याचा विषय नाही; तो घरातल्या सगळ्या पिढ्यांना एकत्र आणतो. आजी पाक सांगते, आई चकल्या पाडते, आणि मुलं करंज्यांच्या कडा मुरडायला शिकतात.

किल्ले, आकाशकंदील आणि रांगोळी

मुलांसाठी दिवाळीची खरी मजा म्हणजे किल्ला! माती, दगड, विटा वापरून अंगणात किल्ला बांधला जातो, उतारावर अळीव पेरून हिरवळ उगवली जाते, आणि मावळे-तोफा-शिवरायांची मूर्ती मांडली जाते. अनेक सोसायट्यांमध्ये किल्ले स्पर्धा भरतात.

घरी बनवलेले कागदी आकाशकंदील, दारात पणत्यांची रांग आणि रोज नवी रांगोळी — दिवाळीत प्रत्येक घर एक कलाकृती होतं.

दिवाळी अंक — मराठीची खास परंपरा

दिवाळीत फक्त फराळच नाही, तर वाचनाचीही मेजवानी असते. मराठीत 'दिवाळी अंक' काढण्याची शंभर वर्षांहून जुनी परंपरा आहे. १९०९ मध्ये 'मनोरंजन' मासिकाने पहिला दिवाळी अंक काढला, असं मानलं जातं. आज दर वर्षी शेकडो दिवाळी अंक प्रसिद्ध होतात — कथा, कविता, विनोद, प्रवासवर्णनं आणि मुलाखती. दिवाळीच्या सुट्टीत फराळाची ताटली आणि दिवाळी अंक — हा मराठी माणसाचा खरा आनंद!

आवाज कमी, आनंद जास्त

फटाक्यांमुळे हवा आणि आवाजाचं प्रदूषण होतं, प्राणी-पक्षी घाबरतात, आणि ज्येष्ठ नागरिकांना त्रास होतो. पणत्या, कंदील, रांगोळी, फराळ आणि भेटीगाठी — दिवाळीचा खरा आनंद यातच आहे.