महर्षी व्यासांच्या स्मरणार्थ 'व्यासपौर्णिमा' — आई-वडील, शिक्षक आणि आयुष्यात मार्ग दाखवणाऱ्या प्रत्येक गुरूला वंदन करण्याचा दिवस.

सणाची ओळख

आषाढ महिन्याच्या पौर्णिमेला गुरुपौर्णिमा साजरी होते. या दिवसाला 'व्यासपौर्णिमा' असंही म्हणतात — कारण महाभारताचे रचयिते आणि वेदांचं वर्गीकरण करणारे महर्षी वेदव्यास यांचा जन्म याच दिवशी झाला, अशी श्रद्धा आहे. व्यासांना 'आद्यगुरू' मानलं जातं.

भारतीय परंपरेत गुरूला देवापेक्षाही मोठं स्थान दिलं आहे — 'गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुः गुरुर्देवो महेश्वरः'. गुरू म्हणजे अंधारातून उजेडाकडे नेणारा. 'गु' म्हणजे अंधार आणि 'रु' म्हणजे दूर करणारा — असा 'गुरू' शब्दाचा अर्थ परंपरेने सांगितला जातो.

गुरुपौर्णिमा कशी साजरी होते

शाळा-महाविद्यालयांत विद्यार्थी शिक्षकांना फूल, शुभेच्छापत्र देऊन नमस्कार करतात. संगीत, नृत्य, कुस्ती, आणि इतर कलांमध्ये शिष्य आपल्या गुरूंची पाद्यपूजा करतात, आणि गुरूंसमोर आपली कला सादर करतात — शास्त्रीय संगीतातल्या 'गुरु-शिष्य परंपरे'त हा दिवस फार महत्त्वाचा.

शिर्डीच्या साईबाबा मंदिरात गुरुपौर्णिमेचा मोठा उत्सव होतो, आणि लाखो भाविक येतात. अक्कलकोटचे स्वामी समर्थ, गोंदवलेकर महाराज, आणि अनेक संतांच्या मठांतही मोठे उत्सव होतात. बौद्ध परंपरेतही आषाढ पौर्णिमा महत्त्वाची — भगवान बुद्धांनी याच दिवशी सारनाथ येथे आपला पहिला उपदेश दिला, असं मानलं जातं.

घरी आणि शाळेत कसं साजरं करायचं

1. सकाळी आई-वडिलांना नमस्कार करा — ते आपले पहिले गुरू.
2. आपल्या आवडत्या शिक्षकांसाठी हाताने एक छोटं पत्र लिहा — त्यांनी शिकवलेली एखादी गोष्ट आणि त्यामुळे झालेला बदल त्यात लिहा.
3. जुन्या शिक्षकांना फोन करा — तुमची आठवण त्यांच्यासाठी सगळ्यात मोठी भेट असते.
4. आजी-आजोबांकडून एखादी नवी गोष्ट — एखादी पाककृती, गाणं, म्हण — शिकून घ्या.
5. आणि लहान भावंडांना किंवा मित्राला काहीतरी शिकवा — तुम्हीही कोणाचे तरी गुरू व्हा!

सणाचा अर्थ

गुरू म्हणजे फक्त शाळेतले शिक्षक नाहीत. ज्यांनी आपल्याला काहीतरी शिकवलं — आई, वडील, आजी, शेजारी, मित्र, अगदी एखादं पुस्तक किंवा एखादा अनुभवही — ते सगळे आपले गुरू. भगवान दत्तात्रेयांनी तर निसर्गातल्या चोवीस गोष्टींना — पृथ्वी, पाणी, वारा, मधमाशी, मुंगी — गुरू मानलं होतं, अशी कथा आहे!

गुरुपौर्णिमा आपल्याला कृतज्ञता शिकवते — आपण जे आहोत, त्यात अनेकांचा वाटा आहे, हे लक्षात ठेवायला.

शुभेच्छा संदेश

अज्ञानाचा अंधार दूर करून ज्ञानाचा दिवा लावणाऱ्या सर्व गुरुजनांना कोटी कोटी प्रणाम. गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

आई-वडिलांपासून शिक्षकांपर्यंत — आयुष्याला दिशा देणाऱ्या प्रत्येक गुरूला वंदन. शुभ गुरुपौर्णिमा!