होळी पेटवून वाईटाचं दहन, पुरणपोळीचा नैवेद्य, कोकणातला शिमगा, आणि रंगांची उधळण.

होलिका-प्रल्हादाची कथा

हिरण्यकशिपू राक्षसराजाचा मुलगा प्रल्हाद विष्णूचा परमभक्त होता. मुलाला मारण्यासाठी हिरण्यकशिपूने आपली बहीण होलिका हिला सांगितलं — तिला आगीत न जळण्याचं वरदान होतं. होलिका प्रल्हादाला मांडीवर घेऊन आगीत बसली, पण भक्तीच्या बळावर प्रल्हाद वाचला आणि होलिका जळून गेली. वाईटावर चांगल्याच्या विजयाचं प्रतीक म्हणून होळी पेटवली जाते.

होळी कशी साजरी करतात

फाल्गुन पौर्णिमेच्या संध्याकाळी गावाच्या चौकात किंवा सोसायटीच्या आवारात लाकडं, गोवऱ्या रचून होळी पेटवली जाते. होळीला पुरणपोळीचा नैवेद्य दाखवून प्रदक्षिणा घातल्या जातात. मुलं 'होळी रे होळी, पुरणाची पोळी!' अशी आरोळी देतात.

होळीसाठी झाडं तोडू नयेत — वाळलेली लाकडं, गोवऱ्या आणि घरातला निरुपयोगी लाकडी कचरा वापरावा. काही सोसायट्या 'कचऱ्याची होळी' करून परिसर स्वच्छ करतात.

कोकणातला शिमगा

कोकणात होळीला 'शिमगा' म्हणतात, आणि तो कोकणी माणसाचा सगळ्यात मोठा सण आहे. गावदेवीची पालखी गावभर फिरते, ढोल-ताशांच्या गजरात पालखी नाचवली जाते, आणि मुंबईत कामाला असलेले चाकरमानी शिमग्यासाठी हमखास गावी जातात. काही गावांमध्ये हा उत्सव पाच दिवसांपासून पंधरा दिवसांपर्यंत चालतो.

धुळवड आणि रंगपंचमी

होळीच्या दुसऱ्या दिवशी धुळवड, आणि पाचव्या दिवशी रंगपंचमी. मित्र-मैत्रिणी, शेजारी एकमेकांना रंग लावतात, पिचकाऱ्या उडवतात. हळद, बीट, पळसाची फुलं, झेंडू यांपासून बनवलेले नैसर्गिक रंग त्वचेसाठी सुरक्षित असतात. रासायनिक रंग, अंडी, चिखल आणि जबरदस्ती टाळा, आणि पाणी जपून वापरा — 'कोरडी होळी'ही तितकीच रंगतदार असते!