← मागे

कोजागिरी पौर्णिमा

आश्विन पौर्णिमा (ऑक्टोबर)

वर्षातलं सगळ्यात तेजस्वी चांदणं, आटवलेलं मसाला दूध आणि रात्रभर गप्पा — 'को जागर्ति?'

सणाची ओळख

आश्विन महिन्याच्या पौर्णिमेला कोजागिरी पौर्णिमा म्हणतात. पावसाळा संपलेला असतो, आकाश स्वच्छ असतं, आणि या रात्रीचं चांदणं वर्षातलं सगळ्यात सुंदर मानलं जातं.

आख्यायिकेनुसार या रात्री देवी लक्ष्मी पृथ्वीवर फिरते आणि विचारते — 'को जागर्ति?' म्हणजे 'कोण जागं आहे?' जो जागा असतो, त्याच्यावर ती प्रसन्न होते. म्हणून या रात्री जागरण करण्याची प्रथा आहे — आणि त्या नावावरूनच 'कोजागिरी' हा शब्द आला.

मसाला दूध

कोजागिरीचं मुख्य आकर्षण म्हणजे मसाला दूध. दूध मंद आचेवर आटवून त्यात साखर, वेलची, जायफळ, केशर आणि बदाम-पिस्त्याचे काप घातले जातात. मग ते दूध चांदण्यात ठेवलं जातं, आणि त्यात चंद्राचं प्रतिबिंब पाहिल्यानंतर सगळे मिळून पितात.

सोसायट्यांच्या गच्च्यांवर, बागांमध्ये या रात्री गाण्यांच्या मैफली, अंताक्षरी, कोडी आणि गप्पांचे फड रंगतात. मित्रमंडळींसोबत रात्र जागवण्याचा हा सगळ्यात गोड बहाणा!

अश्विनी — ज्येष्ठ अपत्याचं औक्षण

महाराष्ट्रातल्या अनेक घरांमध्ये कोजागिरीला घरातल्या पहिल्या मुलाचं किंवा मुलीचं — ज्येष्ठ अपत्याचं — औक्षण केलं जातं. आई त्याला ओवाळते आणि भेटवस्तू देते. घरातल्या मोठ्या भावंडाच्या जबाबदारीची आणि प्रेमाची ही आठवण.