१ मे १९६० — मराठी भाषिकांचं राज्य जन्माला आलं. संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीतल्या हुतात्म्यांना अभिवादन आणि मराठी अभिमानाचा दिवस.

महाराष्ट्राचा जन्म

स्वातंत्र्यानंतर भारतात भाषेनुसार राज्यं बनवण्याची मागणी जोर धरू लागली. पण मराठी आणि गुजराती भाषिकांचं 'मुंबई राज्य' एकत्रच ठेवलं गेलं, आणि मुंबई शहर कोणाचं — हा मोठा प्रश्न उभा राहिला. मुंबईसह मराठी भाषिकांचं स्वतंत्र राज्य हवं, यासाठी 'संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ' उभी राहिली.

आचार्य अत्रे, सेनापती बापट, प्रबोधनकार ठाकरे, एस. एम. जोशी, श्रीपाद अमृत डांगे, शाहीर अमर शेख, शाहीर अण्णाभाऊ साठे, शाहीर द. ना. गवाणकर — असे अनेक नेते, लेखक आणि शाहीर या चळवळीत होते. शाहिरांच्या पोवाड्यांनी आणि गाण्यांनी गावागावात जागृती केली.

हुतात्म्यांचं बलिदान

१९५५-५६ मध्ये मुंबईत चळवळीतल्या आंदोलकांवर पोलिसांनी गोळीबार केला, आणि अनेक जण हुतात्मा झाले. संयुक्त महाराष्ट्रासाठी एकशे सहा जणांनी बलिदान दिलं, असं मानलं जातं. मुंबईच्या फ्लोरा फाउंटन परिसरात त्यांच्या स्मरणार्थ 'हुतात्मा चौक' आणि हातात मशाल घेतलेल्या शेतकरी-कामगारांचं स्मारक उभारलं आहे.

अखेर, लोकांच्या प्रचंड लढ्यानंतर, १ मे १९६० रोजी मुंबईसह महाराष्ट्र राज्य अस्तित्वात आलं, आणि गुजरात हे वेगळं राज्य झालं. यशवंतराव चव्हाण हे महाराष्ट्राचे पहिले मुख्यमंत्री झाले. याच दिवशी जगभरात 'कामगार दिन'ही साजरा होतो — आणि महाराष्ट्राच्या लढ्यात कामगारांचा वाटा मोठा होता.

महाराष्ट्र दिन कसा साजरा करायचा

1. सकाळी शाळा, कार्यालयं आणि गृहसंकुलांत ध्वजवंदन करा.
2. मुंबईत शिवाजी पार्कवर होणारं संचलन टीव्हीवर पाहा, किंवा आपल्या गावातल्या कार्यक्रमात सहभागी व्हा.
3. 'जय जय महाराष्ट्र माझा' हे राज्यगीत एकत्र म्हणा.
4. मुलांना संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीची आणि हुतात्म्यांची गोष्ट सांगा.
5. एखादं मराठी पुस्तक वाचा, मराठी नाटक पाहा, किंवा एखाद्या ऐतिहासिक ठिकाणी — किल्ल्यावर — जा.
6. आणि आपल्या घरात, सोसायटीत मराठी बोलायचा, मराठी जपायचा संकल्प करा.

सणाचा अर्थ

महाराष्ट्र म्हणजे फक्त नकाशावरची एक रेषा नाही. तो संतांचा, शिवरायांचा, समाजसुधारकांचा, कष्टकऱ्यांचा, कलाकारांचा प्रदेश आहे — सह्याद्रीपासून सागरापर्यंत, कोकणापासून विदर्भापर्यंत. १ मे म्हणजे या सगळ्या वारशाचा अभिमान बाळगण्याचा, आणि तो पुढे नेण्याचा दिवस.

आणि लक्षात ठेवा — महाराष्ट्र आपल्याला सहज मिळालेला नाही. त्यासाठी अनेकांनी रक्त सांडलं आहे. त्यांचं ऋण फेडायचं, तर महाराष्ट्राला अधिक सुंदर, स्वच्छ आणि समृद्ध करायचं!