महाशिवरात्री

माघ वद्य चतुर्दशी (फेब्रुवारी-मार्च)

भगवान शिवाची महारात्र — उपवास, बेलपत्र, 'ॐ नमः शिवाय'चा जप, रात्रभर जागरण आणि ज्योतिर्लिंगांवर भाविकांची गर्दी.

सणाची ओळख

माघ महिन्याच्या कृष्ण चतुर्दशीला महाशिवरात्री साजरी होते. ही रात्र भगवान शिवाची सगळ्यात मोठी रात्र मानली जाते. या रात्रीबद्दल अनेक कथा सांगितल्या जातात — याच रात्री शिव-पार्वतीचा विवाह झाला; शिवाने विश्वाच्या उत्पत्ती-लयाचं 'तांडव' नृत्य केलं; आणि समुद्रमंथनातून निघालेलं हलाहल विष शिवाने याच रात्री प्राशन करून जगाचं रक्षण केलं — म्हणून त्यांचा कंठ निळा झाला, आणि त्यांना 'नीलकंठ' म्हणतात!

महाशिवरात्रीला भाविक दिवसभर उपवास करतात, आणि रात्रभर जागरण करून शिवाचं भजन-पूजन करतात. मंदिरांत रात्रीच्या चार प्रहरांत चार वेळा अभिषेक आणि पूजा होते.

शिवपूजा कशी करतात

  1. सकाळी स्नान करून शिवमंदिरात किंवा घरी शिवलिंगाची पूजा करा.
  2. शिवलिंगावर पाणी, दूध, मध, दही यांचा अभिषेक करतात.
  3. शिवाला बेलपत्र अतिशय प्रिय — तीन पानांचं, अखंड बेलपत्र उलटं (गुळगुळीत बाजू शिवलिंगाकडे) वाहतात. सोबत धोत्र्याचं फूल, पांढरी फुलं.
  4. 'ॐ नमः शिवाय' या पंचाक्षरी मंत्राचा जप करा.
  5. दिवसभर उपवास — साबुदाण्याचे पदार्थ, फळं, राजगिरा, रताळी असा फलाहार.
  6. रात्री कुटुंबासोबत शिवकथा, भजनं, किंवा शिवस्तोत्र म्हणा.

महाराष्ट्रात महाशिवरात्री

बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी पाच — भीमाशंकर, त्र्यंबकेश्वर, घृष्णेश्वर, औंढा नागनाथ आणि परळी वैजनाथ — महाराष्ट्रात आहेत, असं मानलं जातं. महाशिवरात्रीला या सगळ्या ठिकाणी लाखो भाविक दर्शनासाठी येतात, आणि मोठ्या यात्रा भरतात.

कोकणात कुणकेश्वर, गडचिरोलीत मार्कंडा, आणि गावागावांतल्या शिवमंदिरांत मोठे उत्सव होतात. अनेक गावांत यात्रेनिमित्त पालख्या, कुस्त्यांचे फड आणि जत्रा भरतात.

सणाचा अर्थ

शिव म्हणजे 'कल्याणकारी'. शिव हे साधेपणाचं प्रतीक — अंगाला भस्म, गळ्यात नाग, आणि राहण्याचं ठिकाण कैलास पर्वत! महाशिवरात्रीचं जागरण म्हणजे फक्त रात्रभर जागं राहणं नाही — तर मनाने 'जागं' होणं, आपल्या आतल्या अंधाराकडे पाहणं, असा याचा आध्यात्मिक अर्थ सांगितला जातो.

हलाहल प्राशन करून जगाला वाचवणारा नीलकंठ आपल्याला शिकवतो — दुसऱ्यांच्या भल्यासाठी कधी कधी कटू गोष्टी स्वतः पचवाव्या लागतात.

शुभेच्छा संदेश

हर हर महादेव! भगवान शिवाच्या कृपेने तुमच्या आयुष्यातले सगळे अडथळे दूर होवोत. महाशिवरात्रीच्या हार्दिक शुभेच्छा!

ॐ नमः शिवाय! नीलकंठाचा आशीर्वाद, बेलपत्राची भक्ती आणि जागरणाची शांती — शुभ महाशिवरात्री!