भर दुपारी बारा वाजता राम जन्माचा पाळणा आणि सुंठवड्याचा प्रसाद; सहा दिवसांनी पहाटे सूर्योदयाला मारुतीचा जन्मोत्सव.

रामनवमी — दुपारी बाराचा जन्मोत्सव

चैत्र शुद्ध नवमीला, भर दुपारी बारा वाजता, अयोध्येत राजा दशरथ आणि कौसल्या यांच्या पोटी प्रभू रामचंद्रांचा जन्म झाला, अशी श्रद्धा आहे. म्हणूनच रामनवमीला राम मंदिरांत दुपारी नेमक्या बारा वाजता 'जन्मोत्सव' होतो — कीर्तन चालू असतं, आणि बरोबर बाराच्या ठोक्याला रामाच्या मूर्तीला पाळण्यात घालून झोका दिला जातो, आणि 'पाळणा' गायला जातो!

अनेक मंदिरांत गुढीपाडव्यापासून नऊ दिवस 'राम नवरात्र' साजरं होतं — रामायणाचं पारायण, कीर्तनं, भजनं. नाशिकचं काळाराम मंदिर, पुण्याच्या तुळशीबागेतलं राम मंदिर आणि महाराष्ट्रभरची राम मंदिरं या दिवशी भाविकांनी फुलून जातात.

सुंठवड्याचा प्रसाद

रामनवमीचा खास प्रसाद म्हणजे 'सुंठवडा' — सुंठ, खोबरं, खडीसाखर, खसखस आणि वेलची यांचं कोरडं मिश्रण. जन्मोत्सवानंतर तो सगळ्यांना वाटला जातो. चैत्रातल्या उकाड्यात आणि ऋतुबदलाच्या काळात सुंठ पचनासाठी आणि सर्दी-खोकल्यासाठी उपयुक्त मानली जाते — म्हणून हा प्रसाद!

बाळंतिणीला आणि नवजात बाळाच्या आईला सुंठ-गूळ देण्याची परंपरा आहे — त्याच भावनेने बाळ रामाच्या जन्मानिमित्त सुंठवडा, अशीही एक सुंदर कल्पना सांगितली जाते.

हनुमान जयंती — पहाटेचा जन्म

रामनवमीनंतर सहा दिवसांनी, चैत्र पौर्णिमेला, हनुमान जयंती येते. हनुमानाचा जन्म सूर्योदयाच्या वेळी झाला, अशी श्रद्धा आहे — म्हणून मारुती मंदिरांत पहाटे, सूर्योदयाला, जन्मोत्सव होतो. मारुतीला शेंदूर, रुईच्या पानांची माळ, आणि नारळ अर्पण करतात.

बाल हनुमानाने उगवत्या सूर्याला फळ समजून त्याच्याकडे झेप घेतली होती, ही कथा मुलांची आवडती! समर्थ रामदास स्वामींनी महाराष्ट्रात बलोपासनेसाठी अकरा मारुतींची स्थापना केली — त्यांना 'अकरा मारुती' म्हणतात. नाशिकजवळचं अंजनेरी हे हनुमानाचं जन्मस्थान मानलं जाणाऱ्या ठिकाणांपैकी एक आहे.

घरी कसं साजरं करायचं

1. रामनवमीच्या दिवशी देवघरात रामाची प्रतिमा किंवा मूर्ती फुलांनी सजवा.
2. दुपारी बारा वाजता घरातल्या सगळ्यांनी मिळून रामाचा पाळणा किंवा रामरक्षा म्हणा.
3. सुंठवडा तयार करून प्रसाद म्हणून वाटा.
4. हनुमान जयंतीला पहाटे लवकर उठून मारुती मंदिरात जा, किंवा घरी 'भीमरूपी महारुद्रा' हे समर्थांचं स्तोत्र म्हणा.
5. मुलांना रामायणातली आणि हनुमानाची एक गोष्ट सांगा — धैर्य, निष्ठा आणि मैत्रीची.

शुभेच्छा संदेश

प्रभू रामचंद्रांच्या कृपेने तुमच्या घरात सत्य, सद्गुण आणि आनंद नांदो. रामनवमीच्या हार्दिक शुभेच्छा! जय श्रीराम!

बळ, बुद्धी आणि भक्तीचं प्रतीक असलेल्या बजरंगबलींचा आशीर्वाद सदैव तुमच्यासोबत असो. हनुमान जयंतीच्या शुभेच्छा!