सावित्रीच्या निष्ठेची आठवण — वडाची पूजा, सात फेरे आणि जन्मोजन्मीच्या साथीची प्रार्थना.

सावित्री-सत्यवानाची कथा

महाभारतात सावित्री आणि सत्यवानाची कथा येते. राजकन्या सावित्रीने सत्यवान नावाच्या वनवासी राजपुत्राशी लग्न केलं, जरी त्याचं आयुष्य फक्त एक वर्षाचं आहे हे तिला माहीत होतं. ठरलेल्या दिवशी सत्यवान वडाच्या झाडाखाली कोसळला आणि यमराज त्याचे प्राण घेऊन निघाले.

सावित्री यमराजांच्या मागोमाग चालत राहिली. तिच्या बुद्धिमत्तेने आणि निष्ठेने प्रसन्न होऊन यमराजांनी तिला वर दिले, आणि शेवटी सत्यवानाचे प्राण परत केले. ही घटना वडाच्या झाडाखाली घडली, म्हणून वडाची पूजा या व्रताचा केंद्रबिंदू आहे.

पूजा कशी करतात

1. सकाळी स्नान करून सुवासिनी नवी साडी, दागिने घालून तयार होतात.
2. पूजेच्या ताटात हळद-कुंकू, अक्षता, फुलं, सुताचा दोरा, फळं (विशेषतः आंबे, फणसाचे गरे), गव्हाचे दाणे आणि दिवा घेतात.
3. वडाच्या झाडाची पूजा करून झाडाभोवती सुताचा दोरा गुंडाळत प्रदक्षिणा घालतात — साधारणपणे सात प्रदक्षिणा.
4. सावित्री-सत्यवानाची कथा ऐकतात किंवा वाचतात.
5. एकमेकींना वाण देऊन हळदीकुंकू करतात. अनेक जणी दिवसभर उपवास करतात.

आजच्या काळातली वटपौर्णिमा

शहरात वडाचं झाड जवळ नसेल तर काही जण वडाची फांदी तोडून घरी आणतात — पण त्यामुळे झाडाचं नुकसान होतं. त्याऐवजी जवळच्या उद्यानातल्या किंवा देवळाजवळच्या वडाची पूजा करावी, किंवा या दिवशी वडाचं एक रोप लावावं. वड शेकडो वर्षं जगतो आणि हजारो पक्ष्यांना निवारा देतो — त्याचं संवर्धन हीच खरी पूजा.

अनेक जोडपी आता हा दिवस एकमेकांसाठी साजरा करतात — पतीसुद्धा पत्नीसाठी शुभेच्छा देतात, एकत्र झाड लावतात. सावित्रीची कथा ही खरं तर बुद्धी, धैर्य आणि चिकाटीची कथा आहे — ती प्रत्येकासाठी प्रेरणादायी आहे.