← मागे

बालकवी

१८९० – १९१८ · धरणगाव (खानदेश)

'श्रावणमासी हर्ष मानसी' आणि 'फुलराणी' लिहिणारे, निसर्गाला कवितेत जिवंत करणारे आणि अवघ्या अठ्ठाविसाव्या वर्षी हरपलेले कवी.

त्र्यंबक बापूजी ठोमरे

बालकवींचं मूळ नाव त्र्यंबक बापूजी ठोमरे. खानदेशातल्या धरणगावचे. अगदी लहान वयात त्यांनी एका कविसंमेलनात कविता म्हटली आणि श्रोते इतके भारावले की त्यांना 'बालकवी' ही पदवी मिळाली — तेच नाव पुढे कायमचं झालं.

त्यांचं आयुष्य अस्थिर होतं; मनातलं दुःख ते निसर्गात विसरत.

निसर्गाचा कवी

पावसाळ्यातली हिरवळ, ऊन-पावसाचा खेळ, फुलं, झरे, पाखरं — बालकवींच्या कवितेत निसर्ग फक्त देखावा नसतो, तो बोलतो, हसतो, लाजतो. 'फुलराणी' मध्ये एक लहानसं फूल आणि सूर्यकिरणाचं लग्न लागतं!

'औदुंबर' ही अवघ्या काही ओळींची कविता — नदीकाठी पाय सोडून बसलेला औदुंबर — मराठीतली अत्यंत गूढ आणि सुंदर कविता मानली जाते.

अकाली मृत्यू

१९१८ मध्ये जळगावजवळ रेल्वे अपघातात वयाच्या अठ्ठाविसाव्या वर्षी बालकवींचं निधन झालं. इतक्या लहान आयुष्यात त्यांनी मराठी निसर्गकवितेला कायमचा रंग दिला.

आजही श्रावण आला की प्रत्येक मराठी माणसाच्या ओठी त्यांचीच ओळ येते.

'फुलराणी' मधून

हिरवे हिरवे गार गालिचे,

हरित तृणांच्या मखमालीचे;

प्रमुख रचना

श्रावणमास, फुलराणी, औदुंबर, निर्झरास