← मागे

केशवसुत

१८६६ – १९०५ · मालगुंड (रत्नागिरी)

जुन्या पंडिती वळणाला 'तुतारी' फुंकून आव्हान देणारे, सामान्य माणसाच्या भावना कवितेत आणणारे आधुनिक मराठी कवितेचे जनक.

कृष्णाजी केशव दामले

केशवसुतांचं मूळ नाव कृष्णाजी केशव दामले. रत्नागिरी जिल्ह्यातल्या मालगुंडचे. 'केशवसुत' म्हणजे केशवाचा मुलगा — वडिलांच्या नावावरून घेतलेलं टोपणनाव.

त्यांनी शिक्षकाची नोकरी केली; आयुष्य गरिबीत आणि अस्थिरतेत गेलं. अवघ्या एकोणचाळिसाव्या वर्षी प्लेगने त्यांचं निधन झालं.

कवितेतली क्रांती

त्यांच्या आधीची मराठी कविता मुख्यतः देव, पुराण आणि अलंकार यांभोवती फिरत होती. केशवसुतांनी कवितेत 'मी' आणला — माणसाचं स्वतःचं दुःख, स्वप्न, बंड.

'तुतारी' कवितेत ते जुन्या रूढी मोडून काढण्यासाठी तुतारी मागतात; 'नवा शिपाई' मध्ये जात-धर्माच्या भिंती तोडणारा नव्या युगाचा शिपाई उभा करतात.

पुढच्या पिढ्यांचा गुरू

बालकवी, कुसुमाग्रज, मर्ढेकर — पुढच्या सगळ्या कवींनी केशवसुतांचा प्रभाव मान्य केला. त्यांनी सुनीत (सॉनेट) हा प्रकार मराठीत रुजवला.

मालगुंडला त्यांच्या घराचं स्मारक बनवलं आहे; गणपतीपुळ्याला जाणारे पर्यटक इथे आवर्जून थांबतात.

'नवा शिपाई' मधून

नव्या मनूतिल नव्या दमाचा

शूर शिपाई आहे

प्रमुख रचना

तुतारी, नवा शिपाई, झपूर्झा, आम्ही कोण?